Publicado por: MontePituco | 17/05/2020

LETRAS GALEGAS, SEMPRE

"Fosforescencias", de Lupe Gómez (Alvarellos Ed.)

Sempre é pracenteiro e percorrer a ruta do Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños. Sobre todo cando se cruza o umbral imaxinario que dá paso á Comunidade de Montes de Salcedo, exemplo de transformación revolucionaria e de xestión avanzada do monte veciñal en termos de aposta polo bosque autóctono e de posta en valor do patrimonio histórico-cultural-etnográfico. 

Experiméntase unha mestura de sana envexa por pertencer a outra comunidade onde eses conceptos son extraterrestres; mais tamén un grande orgullo pola modestísima achega que fixemos cando o Espazo Sete Camiños era un proxecto do que fomos parte activa.

Entre os diversos gravados de Chan das Mouras, un detalle da rocha número 5 é o noso predilecto, pola determinación de quen fixo o petróglifo para embelecer un pequeno resalte na pedra.

“A memoria das pedras debuxa telegramas na inocencia do frío”.

Son palabras de Lupe Gómez en “Fosforescencias”, un libro de cartas que a poeta de Fisteus -amiga das vacas- editou o pasado ano en Alvarellos, con ilustracións de Anxo Pastor. Este Premio Gala do Libro 2020 á obra mellor editada é a nosa recomendación no Día das Letras Galegas. 

“Somos caracois que avanzan tranquilamente nun xardín de dalias iridescentes”

…Día das Letras Galegas o ano enteiro…

 

Publicado por: MontePituco | 02/05/2020

55 DÍAS DESPOIS…

Canto se bota de menos a paisaxe, a natureza, o colorido, o patrimonio, a brisa… do ‘balcón da ría’! Dende hai dez anos non pasara tanto tempo sen a visita de rigor ao miradoiro do Pornedo. Mais comprobamos con entusiasmo que a auga, as plantas, a vida segue o seu curso. Hoxe o monte foi o lugar elixido por moitos paseantes e deportistas na primeira xornada desta fase inicial de desconfinamento progresivo. Sentidiño… e ánimo!

A pista e os sendeiros do Pornedo foron transitados por camiñantes, deportistas correndo ou pedaleando. Por desgraza, tamén había algún que outro conductor circulando en vehículos, malia que non estivese permitido facer desprazamentos

55 días despois, voltamos ao Pornedo

Na ladeira do Pornedo, o vello (e agora solitario) piñeiro exerce de vixía

55 días despois, voltamos ao Pornedo

Ao carón do único supervivente do piñeiral, o rego das Presas volve lucir verde co exuberantes fento real. As chuvias dos últimos días fan que o caudal sexa xeneroso, ideal para a fauna acuática que abunda neste modesto curso de auga

55 días despois, voltamos ao Pornedo

As xestas florecidas deste recén estreado maio dan a benvida ao sendeiro que conduce ao miradoiro e o conxunto rupestre do Pornedo

55 días despois, voltamos ao Pornedo

A vexetación rodea os petróglifos do Pornedo, a xoia patrimonial desta contorna, xunto cos gravados de Sete Camiños e de Ponal de Caeiro

55 días despois, voltamos ao Pornedo

Primavera verde e colorida coa floración das xestas, dos estalotes e doutras moitas pequenas plantas

De volta no 'balcón da ría'!

O ‘balcón da ría’ reverdecido, cuberto de nubes, coa bruma desdebuxando o horizonte. Curta pero intensa, esta primeira de moitas próximas visitas ao miradoiro do Pornedo!

Publicado por: MontePituco | 23/04/2020

DÍA DO LIBRO ‘CONFINADO’

Día do Libro 2020

Neste Día do Libro non podían faltar unhas cantas lecturas máis ao ronsel de propostas; todas con nome de muller. Dende O Morrazo, os versos de Miriam Ferradáns: “Agosto“, en Apiario. Un proxecto colectivo en defensa do monte e da biodiversidade: “Árbores que non arden“, en Catro Ventos. En castelán, un ensaio estupendo; alguén dixo que se le coma unha novela e é totalmente certo: de Irene Vallejo, “El infinito en un junco“, en Siruela.
Neste monte hai Cultura!

“…Estou vendo os tulipáns, penso naquelas saias vermellas. Se lle dou a volta ao turbante, son idénticas. Alí non había ledicia, aquí tampouco”.

Fragmento de “Agosto”, o poemario máis recente da autora de Bueu Miriam Ferradáns. Unha delicada plaquette na colección Pan de Abella (Ed. Apiario, 2019)

📚

“…Unha invitación a reflexionar sobre o papel das mulleres na prevención de incendios forestais. Unha invitación a coñecer iniciativas innovadoras lideradas en feminino. E unha invitación a ler, agradable e divertida, tamén esteticamente…”

Proxecto Batefogo, coordinador da obra, na presentación. “Árbores que non arden. As mulleres na prevención de incendios forestais (Ed. Catro Ventos, 2019)

📚

“…Cada vez que hemos despertado del sueño de nuestras revoluciones o de la pesadilla de nuestras catástrofes humanas. el libro seguía ahí. Como dice Umberto Eco, pertenece a la misma categoría que la cuchara, el martillo, la rueda o las tijeras. Una vez inventado, no se puede hacer nada mejor…”

A autora, no limiar. Proféticas palabras. Que mellor que os libros para acompañarnos neste tempo de confinamento! “El infinito en un junco. La invención de los libros en el mundo antiguo”, de Irene Vallejo (Ed. Siruela, 2020)

 

Publicado por: MontePituco | 22/04/2020

DÍA DA TERRA ‘CONFINADO’

 

“Un carreiro fondo, un vieiro avesedo e profundo. Unha ruta que arregaron na terra séculos de pegadas, de pisadas…”

🌱 No Día da Terra -e na véspera do Día do Libro- sumámonos a #LendoNatureza, unha iniciativa do CEIDA (Centro de Extensión Universitaria e Divulgación Ambiental de Galicia). Dende o ‘balcón da ría’, un fragmento de “Corredoira”, de Robert MacFarlane, traducido ao galego por Xesús Fraga para a colección Vitamina N de Kalandraka.

Publicado por: MontePituco | 13/04/2020

CONFINAMENTO DE ALDEA

 

Hai un mes por estas datas anunciábase o inicio dun estado de alarma sanitaria que a moit@s se lles está facendo costa arriba, metidos entre as catro agobiantes paredes dun piso. Publicouse nalgures que o confinamento nos fogares fixo que a xente da aldea de súpeto se volvese rica e afortunada por ter terreo, horta ou finca onde distraerse, pasear ou traballar con total liberdade. Esta situación tamén é unha sorte de xustiza poética para a veciñanza rural fronte á urbanita: que ergan o brazo, se non, os que algunha vez se sentiron desprezados ou sinalados de xeito despectivo precisamente por vivir no campo, por sementar patacas ou colleitar millo, por ter vacas, ovellas ou galiñas… fronte aos señoritos limpos e dignos do asfalto e da (in)civilización. Para aqueles alérxicos á terra que se burlaban de aldeáns e de parroquianos vai -con carácter retroactivo- esta ‘vinganza’ chea de frescura, vitalidade e natureza na carballeira da Curxeira (*). Abonda un minuto de chuvia e paxariños. A rabear!

PD (*): Carballeira que sobrevive, por certo, grazas á defensa inquebrantable do Monte Pornedo; este ecosistema non sería posible sen a conservación do ‘balcón da ría’ e dos regatos que nutren este val tan fértil en colleitas.

#QUEDANACASA

Publicado por: MontePituco | 08/04/2020

#QUEDANATÚAP*CASA

#QuedaNaCasa

Non se defenderá aquí os revirados ‘chivatos de balcón’, desprezados por berrarlle a quen sae á rúa para dar o seu necesario paseo a nenos con necesidades educativas especiais; ou que insulten a quen sae para ir traballar ignorando que o seu labor é esencial para que os demais poidamos permanecer confinados… Pero é moi sospeitoso que unha pista de servizo dunha variante, poñamos por caso a de Marín -que nin sequera está asfaltada, que malamente ten unha capiña de cemento e por riba está chea de fochancas- se convirta de súpeto nun sucedáneo da Avenida de Madrid, de tanto tránsito que se ve nela ultimamente por parte de conductores de vehículos e de motocicletas.

#QuedaNaCasa

Se unha persoa ten que desprazarse porque fai garda nun hospital, nun centro saúde ou nunha farmacia; porque forma parte do servizo de limpeza ou de mantemento dunha infraestrutura sanitaria; porque ten que incorporarse á súa quenda nunha comisaría, nun cuartel, nun parque de bombeiros; porque atende un quiosco, porque recolle o lixo ou porque a súa función forma parte desa lista de oficios esenciais para a saúde e o benestar dos demais, que seguimos -obediente, responsable e solidariamente- nos nosos fogares… entón suponse que ninguén tería a necesidade de ir de ‘tapadillo’ por lugares estrafalarios onde se supón que nin a Policía nin a Garda Civil fan controis de mobilidade.

Da frase “non se pode saír da casa”, que parte non entenden algúns?

#QUEDANACASA

Publicado por: MontePituco | 01/04/2020

FOTOGRAMETRÍA ‘CONFINADA’

Antonio Costa, en Pinal de Caeiro

“Rumoreábase que se ía decretar o estado de alarma e dous días antes fun tomar fotos dos petróglifos de Pedra Grande de Montecelo”, decidira o experto en patrimonio arqueolóxico Antonio Costa sobre o que sería a súa principal ocupación durante o confinamento pola pandemia do virus Covid-19. Dende entón, dedícase a dixitalizar coa técnica da fotogrametría 3D os principais gravados dos parques rupestres da Caeira, en Poio, e de Mogor, en Marín, ampliando con novos achados a información que se coñecía sobre estes xacementos. Esta técnica xa a vén utilizando dende hai polo menos catro anos e, grazas ao seu labor altruista, os petróglifos do Pornedo forman parte do seu arquivo, tal e como expuxo nas I Xornadas de Protección e Posta en Valor do Patrimonio de San Xián.

No caso da Caeira, o panel rupestre de Laxe das Lebres xa suma case 60 figuras representadas con respecto das “42 ou 43 que había rexistradas, que é unha variación moi substancial”, destaca, “e nada máis empezar o proceso na Pedra Grande de Montecelo, xa detectei varias espirais”, engade sobre estoutro conxunto arqueolóxico. Para o primeiro realizara case un milleiro de fotografías, mentres que o outro precisou polo menos 1.140 imaxes.

Fotogrametría3D, Laxe das Lebres, de Antonio Costa

“Son macrofotos feitas, palmo a palmo, a uns 20 centímetros da superficie da rocha porque, dende máis distancia os detalles serían imperceptibles”, explica sobre o “exhaustivo” deste labor, argumentando que traballa “cunha profundidade de suco que non chega ao medio milímetro”.

O seu interese por esta materia é “simple curiosidade e afán de coñecemento”, aproveitando todas as vantaxes que permite o avance da tecnoloxía con respecto aos seus inicios, na década de 1970, como correspondente na bisbarra do Morrazo do Instituto de Estudos Galegos Pai Sarmiento e colaborador do Museo de Pontevedra.

CRÍTICA

Pero cos seus descubrimentos tamén dirixe unha “crítica feroz a algunhas empresas que se dedican a montar parques temáticos” en lugares de interese arqueolóxico: “Dispoñen duns medios impensables hai uns cantos anos”, reprocha sobre a falta de rigor nos traballos de musealización realizados na Caeira, Mogor e Tourón, este último en Ponte Caldelas.

No estudio dos petroglifos da Caeira, trala última revisión por parte da empresa hai aproximadamente unha década, que se supón que ía ser a máis completa, a miña sorpresa é que moitos dos trazos que recollera Antonio de la Peña nin sequera os sinalan”, precisa, citando o calco primixenio realizado a finais dos 70 polo conservador do Museo de Pontevedra, “sen ningún método moderno, só cun anaco de plástico e moito oficio”.

“Saben que ninguén lles vai reprochar nada, que os visitantes dos xacementos van crer o que ven plasmado no panel informativo e non debería ser así”, cuestiona Costa sobre a fiabilidade de certas accións de posta en valor do patrimonio.

Asegura que na musealización dos petróglifos de Tourón “tamén hai diferenzas abismais” e denuncia que en Mogor o persoal do Centro de Interpretación “fai caso omiso” dos seus achados publicados sobre estes gravados: “Coñécese que hai representado un cervo e, precisamente, aproveitando esta corentena forzosa, xa vou polo cuarto”, precisou sobre o resultado doutro dos seus recentes traballos de fotogrametría de moi alta resolución.

Cervo identificado por Antonio Costa en Mogor, Foto: Antonio Costa

Cervo identificado por Antonio Costa en Mogor. Foto: Antonio Costa

Neste sentido, Antonio Costa afirma que descubrir representacións inéditas “pode facer cambiar completamente a visión” que se tiña dun conxunto rupestre. Como exemplo, cita “as dúas escenas de monta recollidas tradicionalmente na Laxe das Lebres, das cales unha delas non é, claramente”. As súas dúbidas iniciais sobre a presenza dun xinete confirmounas con esta nova dixitalización, asegurando que se trata “dunha superposición de dúas figuras, unha sobre outra”.

Neste mesmo panel rupestre, Costa sostén que a figura elixida como logotipo da Área Arqueolóxica da Caeira, con dous zoomorfos unidos polas patas “como nun espello, interpretárase como unha escena de apareamento entre cervos, dos cales un si o é porque ten cornamenta, pero o outro é imposible que sexa unha femia porque tamén ten cornos”, xustifica; “un erro que se repetiu na bibliografía ata hoxe”, engade.

Segundo este experto, trátase de “animais distintos”, apelando á posible presenza de bóvidos ou cápridos similares á interpretación que o propio Costa ten realizado sobre o xacemento arqueolóxico de Laxe do Cuco, en Cerdedo-Cotobade.

AMOR Á TERRA

“Fago estas cousas única e exclusivamente por amor á terra”, sinala Antonio Costa sobre o motivo que o impulsa a ter dixitalizado xa un cento de gravados dende 2016. “Non importa que a maioría da xente non os aprecie, eu sei o valor que teñen”, engade.

“Afortunadamente cada vez somos máis os interesados na arte rupestre e todos os que nos sentimos moi involucrados na súa catalogación e protección compartimos o mesmo malestar cara á Administración”, sinala sobre “a cantidade de destrozos patrimoniais que se producen cada día”.

“O crecente interese por parte de moita xente é inversamente proporcional ao interese do Goberno galego por preservar e dar a coñecer todo este patrimonio, e cantos máis petróglifos sabemos que existen, máis desinterese hai por parte da Xunta mesmo en catalogalos”, asegura quen hai dous anos notificou a existencia dos novos gravados nos lugares da Tomada en San Xián de Marín e A Cachada en Poio, “sen que aínda hoxe se desen por enterados”.

Así, a dixitalización de gravados vén actuar como garantía de rexistro documental para un patrimonio en perigo de desaparecer pola erosión e pola degradación, que “son máis fortes nos últimos 50 anos que nos 3.000 anteriores”. Entre estes casos, en Marín, o grabado de Pedrouzos 1 descuberto por Costa en 1980 permitía apreciar daquela a simple vista media ducia de representacións de armas, que resultaron ser case unha vintena tralo proceso de fotogrametría, convertendo esta rocha “na segunda de Galicia” desta tipoloxía, tras Auga da Laxe, en Gondomar.

“Corenta anos despois os sucos son practicamente invisibles”, lamenta Costa, pola forte escorrentía que afecta á rocha e polo arrastre de materiais debido á apertura dunha pista próxima.

Otros descubrimentos de Antonio Costa, como os petróglifos da Devesa do Rei, en Moaña, e Gondarán, en Cangas, foron vítimas da construcción da vía rápida do Morrazo: ambos foron desmontados das súas ubicacións orixinais coa “promesa” de trasladalos pero, tras quedar fragmentados, almacenáronse; mentres que o primeiro foi “desenterrado dunha escombreira” e parcialmente reconstruído, aínda que “non é nin a sombra do original”, o segundo “está perdido”.

Pola contra, un caso que lle fai ao seu descubridor ser “algo optimista” é a recente limpeza do petróglifo das Abelaires, en Bueu, que “estivo completamente abandonado durante 30 anos, convertido nun basureiro e cun Punto Limpo construído a pouca distancia malia ter un perímetro de protección de 200 metros”, ao estar catalogado como Ben de Interese Cultural.

“Despois de todo o tempo dedicado a descubrir e a inventariar patrimonio, o deterioro é moi triste”, conclúe quen aínda así segue “na brecha”, divulgando os seus estudos  no blogue Cova de Paralaia e contribuíndo á promoción e á defensa do legado prehistórico a través do colectivo Irmandade Illa de Tambo.

Publicado por: MontePituco | 21/03/2020

POESÍA NA CASA

"Tempo fósil", de Pilar Pallarés (Chan da Pólvora, 2019)

Cando Pilar Pallarés (Culleredo, 1957) comezou a escribir “Tempo fósil” (Chan da Pólvora, 2018), a finais de 2011, no Monte Pornedo levabamos case dous anos loitando para evitar que un polígono industrial varrese a natureza, o patrimonio do Monte Pornedo, e mudase para sempre -de forma irreversible- a fisonomía do ‘balcón da ría’. 

A casa familiar da autora, construída con moito esforzo polo seu pai, foi unha das 60 vivendas afectadas polas demolicións para ampliar en 400 metros o aeroporto de Alvedro, unhas obras millonarias que daquela acarrearon a expropiación de case 400 parcelas. Foi inexorable: a maioría dos propietarios aceptaron as indemnizacións e só un dez por cento porfiaron para acadar unhas compensacións xustas.

Hoxe en día seguimos gozando da natureza e do patrimonio do Pornedo, do horizonte atlántico dende este ‘balcón’; dúas sentenzas firmes son o froito do labor de case unha década. Pilar Pallarés fixo da poesía a súa aliada imbatible, cun libro recoñecido co Premio da Crítica Española 2018 e co Premio Nacional de Poesía 2019 do Ministerio de Cultura.

A peaxe da autora foi a morada na que medrou, onde atesouraba os seus recordos. O noso tributo, que o arborado do Pornedo fose arrasado o verán pasado nunha tala a matarrasa. 

“Voan miñatos sobre a paisaxe desmembrada”

…di un dos seus versos, que representa ese sentimento de destrucción, de perda, de desarraigo, de impermanencia. Mais o fogar vai connosco, como a terra ten a xenerosa capacidade para reverdecer. O verdadeiramente importante está no intanxible: a memoria, as palabras, a fortaleza da poesía para redimirnos das pequenas derrotas e para engrandecer as nosas vitorias: a xustiza, un libro.

Trala figura aparentemente fráxil de Pilar Pallarés hai unha voz potente, unha poética radical que abala e non deixa indiferente. O eco desta lectura evoca o pasado, a dor, o baleiro, a impotencia, a resistencia; mais tamén deixa un pouso enigmático, críptico, inexpugnable, que só a autora pode descrifrar.

Velaí o misterio da lírica, que deita máis preguntas que respostas; abonda con deixarse levar polos interrogantes ata o seu ‘tempo’, tan ‘fósil’ como as pegadas que os antigos poboadores deste ‘balcón’ deixaron inscritas nas pedras. 

21 DE MARZO, DÍA DA POESÍA

#QUEDA NA CASA #CORENTENALITERARIA

Publicado por: MontePituco | 20/03/2020

PRIMAVERA NA CASA

Primavera 2020

Benvida sexas, primavera,
sen seres (in)humanos que te perturben.
Coloreamos e perfumamos a retina e a memoria
co valioso arquivo das túas humildes marabillas
en regatos, prados, rochedos.
Que reverdeza a paisaxe no ‘balcón da ría’
e reverdeza tamén o corazón das persoas
con esta sabia lección de vida que nos asoma ao abismo.

#QuedaNaCasa

Publicado por: MontePituco | 16/03/2020

#DENDEAMIÑAFIESTRA

Dende a miña fiestra

Tempo para sermos responsables e solidari@s!

#StopCoronaVirus

#EuQuedoNaCasa

#DendeAMiñaFiestra

Publicado por: MontePituco | 14/03/2020

40 ANOS SEN FÉLIX

Enciclopedia Salvat de la Fauna Ibérica

[Fascículo da Enciclopedia Salvat da Fauna, nun posto de libros antigos na Feira de produtos do campo en Postemirón, Vilaboa]

Entre os anos 1970 e 1973 publicáronse semanalmente os fascículos coleccionables da “Enciclopedia Salvat de la Fauna Ibérica y Europea”, dirixida polo naturalista Félix Rodríguez de la Fuente. Vendéronse millóns de exemplares e foi publicada noutros países, ademais de formar parte dos fondos bibliográficos dos principais museos de ciencias naturais do noso continente. 

Van xa 40 anos do prematuro e tráxico pasamento de Félix Rodríguez de la Fuente (14 de marzo de 1928 – 14 de marzo de 1980), pioneiro na defensa e na divulgación da natureza, artífice do programa de RNE “La aventura de la vida” e da mítica serie de TVE “El hombre y la Tierra” que inoculou en milleiros de rapaces e rapazas a paixón pola bichería, autor e coordinador de numerosas publicacións informativas… O seu legado, custodiado pola súa filla Odile, segue vivo malia que, por desgraza, a Fundación que leva o seu nome pechou en 2017.

En memoria de Félix Rodríguez de la Fuente cómpre seguir exercendo o activismo medioambiental, nos colectivos ecoloxistas, nos grupos de sendeirismo, nas escolas… Porque o planeta necesítanos a tod@s e dende o noso pequeno recuncho no mundo temos o deber de contribuír a conservalo e a protexelo das agresións que ameazan o seu equilibrio e a supervivencia da biodiversidade.

Grazas, Félix!

Publicado por: MontePituco | 13/03/2020

120 ANIVERSARIO DE CARLOS PARATCHA

120 aniversario de Carlos Paratcha

Vai chegando ao seu fin unha data, este 13 de marzo, que xa forma parte da nosa Historia. Tod@s temos seguido intensamente a preocupante evolución dos acontecementos a través dos medios de comunicación, das redes sociais; todos sufrimos as consecuencias no ámbito laboral, temémola ou padecémola no eido familiar ou no noso círculo de amizades… Mais non sería xusto despedir este aciago día capitalizado pola pandemia de coroavirus sen recordar a un marinense, o mestre

CARLOS MIGUEL ANTONIO PARATCHA VÁZQUEZ

que naceu o 13 de marzo de 1900, segundo un documento oficial (outras fontes datan o aniversario o 15 deste mes): entusiasta benefactor da historia e do patrimonio de Marín -e doutras vilas como Redondela, Campo Lameiro e Moraña-, respectado e admirado polo seu alumnado.

Mentres que as institucións locais seguen esquecendo o seu legado e negándolle o digno recoñecemento que merece, dende o ‘balcón da ría’ queremos lembralo neste aniversario, recoñecer a súa contribución á descuberta dos valiosos petróglifos do Pornedo e tantos outros xacementos da contorna, e agradecer que nos sintamos humildes discípulos seus, tocados, coma el, polo marabilloso “mal de pedra”. A Paratcha dedicámoslle as III Xornadas de protección e posta en valor do patrimonio de San Xián co arqueólogo Antonio de la Peña e co promotor cultural José Casal; aí quedaron uns modestos alicerces, pero a súa figura ben vale un estudo histórico rigoroso e profundo.

Publicado por: MontePituco | 08/03/2020

VERBAS DE MULLER, NO ‘BALCÓN DA RÍA’

"Escritos feministas", de Rosalía de Castro (Casa de Rosalía, 2019)

“Ladraban contra min que camiñaba

case que sin alento…”

[“Escritos feministas” de Rosalía de Castro. (Ed. Casa de Rosalía, 2019)]

No DÍA DA MULLER, versos da eterna Rosalía de Castro, dende o Rego das Presas, para todas as defensoras da natureza, da paisaxe, do patrimonio!

Publicado por: MontePituco | 03/03/2020

3 DE MARZO, DÍA MUNDIAL DA VIDA SILVESTRE

3 de marzo, Día Mundial da Vida Silvestre

Custou tanto chegar ata aquí, tantas foron as dificultades e os atrancos impostos dende as Administracións públicas e ata da organización responsable de velar pola conservación do monte veciñal; e malia todo foi tan agradecida a axuda e a solidariedade recibida por parte de persoas expertas en ámbitos diversos da ciencia e da cultura, que cada data conmemorativa arredor da Vida Silvestre, da Natureza e do Medio Ambiente… é motivo de celebración, de ledicia, de satisfacción polo deber cumprido.

solpores aves e flores

regatos incansables de auga fresca

recunchos de verdor afastados do mundanal ruído

pedras riscadas por mans milenarias

tempo compartido con voces amigas

polos camiños do ‘balcón da ría’

Polo traballo feito e polo moito que aínda queda por facer na defensa e na promoción do Pornedo!

Publicado por: MontePituco | 24/02/2020

DÍA DE ROSALÍA

"Rosalía de Castro, escolma poética" (Faktoría K)

“Din que non falan as plantas, nin as fontes, nin os paxaros…”

Rosalía de Castro deulle voz á natureza e á paisaxe. Nos seus versos están os regatos, os outeiros e as arboredas, as criaturas silvestres que habitan cada humilde recuncho desta terra, tan empobrecida antano, tan maltratada na actualidade. Esta escolma poética ilustrada pola pontevedresa Belén Padrón, no catálogo do selo editorial Faktoría K de Libros, asómase entre o verdor do brión e do fento, empápase cun eco ancestral no rego da Grela, atrapa a luz do solpor que se filtra polos carballos neste pequeno oasis entre o abafante cerco do eucalipto invasor. Pasan 183 anos do nacemento da poeta nacional, inspiradora, loitadora e feminista.

O Monte Pornedo alenta cara ao futuro porque a literatura e a cultura foron balsa salvavidas de quen turrou incansablemente por salvalo do cemento, do asfalto e do formigón. A recompensa ao esforzo e ao desgaste causados pola loita desigual que enfrontou a razón e a paixón contra os intereses e a cobiza está, día a día, en seguir desfrutando do ímpetu da vida a través das estacións, en que sexan cada vez máis as persoas que se achegan ao ‘balcón da ría’ para admirar os seus encantos naturais e culturais, en atopar a marabilla no máis insignificante do camiño. Velaí a satisfacción polo deber cumprido.

Publicado por: MontePituco | 15/02/2020

MARÍN NA REVISTA SALVAJE

Revista Salvaje nº3

Típico día feúcho de inverno, de manta e lectura. Recén chegado o terceiro número da Revista Salvaje, de entrada chámame a atención a capa; nos créditos pon que é cousa duns tal “Los Bravú”: que ben, soa a galegos… Recoñezo entre os redactores o nome da escritora Sabina Urraca. Medra o interese. Empezo a lectura: unha reportaxe sobre o oso pardo, outro sobre as nodrizas que amamantaban os fillos da aristocracia española, outro sobre a despoboación do interior…

Salto unhas cantas páxinas que reservo para outro momento e chego ao atípico menú dunha cea cos ilustradores da portada. E nisto que leo o nome de Marín nun mapiña que te sitúa xeograficamente na súa procedencia. Brinco no asento: Marín na Revista Salvaje! E aí están, dous artistas de proxección internacional -nin repajolera idea da súa existencia!- á porta da casa. Creadores made in Morrazo, Rías Baixas, Galicia… para seguir e admirar. Vivan os días grises de manta, lectura e grandes descubrimentos.

Publicado por: MontePituco | 10/02/2020

PODA DE CASTIÑEIROS NO PORNEDO

Castiñeiros podados no Pornedo

Cando hai algo máis de dez anos comezou o arduo traballo en defensa do Monte Pornedo, un dos problemas máis serios aos que houbo que facer fronte -mesmo aturando actitudes de mala educación e agresividade- foi a erradicación do circuíto de motorismo no que se convertera este val, literalmente ‘tomado’ por pilotos de motos e quads que, sobre todo nas fins de semana, viñan dar voltas e máis voltas nestes terreos. Esa práctica ilegal provocaba unha grave erosión e unha contaminación tremenda, porque por riba de que eses ‘okupas’ eliminaran os usos tradicionais agro-gandeiros do monte, moitos deles deixaban tirados neumáticos vellos, latas de aceite, pezas metálicas, plásticos, latas de bebidas… Ademais de seren coma o cabalo de Atila, que ao seu paso non deixaban medrar herba, nin toxo, nin fento, tamén estragaban o arborado co que un tempo atrás se repoboara aquela zona. Algúns daqueles motoristas eran tan egoístas e ‘curtos de miras’ que chegaban a negar que alí houbese castiñeiros, cerdeiras, piñeiros…

Unha década despois, esas árbores medraron (un pouco) e de cando en vez… ata veñen podalas!

Publicado por: MontePituco | 02/02/2020

02/02/2020: CANDELORIA E HUMIDAIS, DÍA REDONDO!

Día dos Humidais con Vaipolorío no río Tomeza (Gafos)

 

“Narcissus cyclamineus” no río Tomeza

Xabaril na ribeira do río Tomeza

Parrulos no río Tomeza

Día dos Humidais no río Tomeza con Vaipolorío

 

Publicado por: MontePituco | 26/01/2020

DÍA MUNDIAL DA EDUCACIÓN AMBIENTAL

Polygala vulgaris

Algo chama a atención dende o chan na subida ao miradoiro do Pornedo. Entre a herba e os fentos aínda secos do inverno, asoman dúas floriñas malvas: Polygala vulgaris. É unha pequena planta que nalgúns lugares se denomina “herba leiteira” porque alí onde abunda as vacas que a comen seica dán mellor leite. O chamativo é que florece entre abril e xuño, segundo a “Guía das plantas de Galicia”, de Xosé Ramón García.

Estamos a 26 de xaneiro, unha data na que casualmente se conmemora o Día Mundial da Educación Ambiental. De verdade segue habendo negacionistas do cambio climático? Se xa os salgueiros agromaron, se a floración se adianta cada vez máis, quen nos seus cabales segue rexeitando a evidencia do quecemento do planeta? En serio non hai conciencia abondo sobre a situación de emerxencia -xa non para a supervivencia doutras especies en perigo de extinción- para a propia humanidade? Acaso entre tod@s non podemos facer cada un/unha de nós algo para mudar esta situación? Dende prescindir do coche un día á semana ata reducir paulatinamente o uso do plástico, ou acender só as luces necesarias? Pequenos xestos cotiás suman unha revolución global…

Publicado por: MontePituco | 13/01/2020

RUTA POR VILABOA: MONTE CABALO E ENSEADA DE LARACHE

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

A primeira andaina da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo neste recén estreado 2020 serviu para coñecer a importancia ambiental, paisaxística e cultural do Monte de Cabalo e a contorna da Enseada de Larache, na parroquia de Santa Cristina de Cobres, en Vilaboa. Estes espazos están catalogados actualmente como solo rústico de especial protección paisaxística, forestal, de costas, agrario, de augas e patrimonial.

O itinerario transitou polos lugares de Barciela, Porta Mauricio, Matos da Igrexa, O Piñón, A Cavada do Cabalo, Punta do Cabalo, A Lagoa, Conchido, Larache, O Cano de Larache, O Regueiro, A Veiga Grande, Xundice, A Carreira, O Gramón, O Con, A Cavada Vella, A Toxeira, O Regueiro, O Cano de Larache, Larache, Mangoeiro, Porta Mauricio e Barciela. Topónimos ben valiosos que, como patrimonio inmaterial que son, tamén cómpre evitar que caian en desuso e desaparezan.

O Monte de Cabalo é un zoónimo que ben referencia a súa orografía, ben alude á presenza histórica deste animal. No caso da Cavada do Cabalo, atende ao labor tradicional de roturación do terreo desde tempos pretéritos. Hoxe en día está cuberto na súa maioría por arborado, entre plantacións forestais de piñeiro e de especies caducifolias autóctonas, de carballos, cerdeiras e castiñeiros, á parte da presenza espontánea das sobreiras.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Na franxa litoral da beiramar e na zona desde Conchido ata Larache é salientable a presenza de varios exemplares de carballos de grande envergadura e mesmo a formación natural de fraga e carballeira. Nas áreas máis húmidas dáse tamén espontaneamente e, de xeito natural, a presenza de especies máis propias de ribeira, como ameneiros e salgueiros.

82865942_2917062474992471_575464427264933888_o

Entre as especies arbustivas destaca unha importante biodiversidade coa presenza de loureiros, abelaneiras, estripeiros, pereiras bravas, sanguiños, xilbarbeiras, carrascas e carrascos, carpazas, toxos e érbedos; mais tamén a xesta do mar ou o trovisco que, xunto coa presenza arbórea da sobreira, amosa que á parte da prevalencia das especies propias do ámbito climático atlántico, de xeito asociado, está tamén a presenza das últimas dentro do clima mediterráneo.

Por outra banda, tamén destaca pola súa importancia paisaxística e xeomorfolóxica como rexio entrante de natureza granítica no sedimentario e lamacento fondo da ría, moldeado polo complexo xeolóxico Vigo-Pontevedra. Cunha altitude máxima de 125 metros sobre o nivel do mar entre a contorna das enseadas de Larache e Vilaboa, co Monte do Castro da Croa por medio, e o val de Cobres, desde os altos da Serra Basil e a Serra Domego, co Coto do Home, ata os núcleos rurais de San Adrián e Santa Cristina, posúe unhas excelentes panorámicas en primeira liña da Enseada de San Simón, coa illa do mesmo nome e As Erbedosas no outro extremo, ao fondo.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Vista do Alto da Peneda e das illas Erbedosas dende Larache

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

A contorna da Enseada de Larache está composta por unha mestura de ecosistemas, tanto arbóreos como arbustivos e de ribeira, ao que se lle engade o medio seminatural e antropizado cun rico mosaico de cultivos en réxime agropecuario.

81895450_2917060811659304_1037173634923233280_o

Destaca a presenza climácica da carballeira termófila e con exemplares centenarios, a de pequenas formacións de abeledas á beira da enseada e a asociación de ameneiros e salgueiros xunto coa máis escasa do bidueiro á beira do rego de Larache que, tras varias vertentes –de aí os hidrónimos Cano e Regueiro-, desemboca na propia enseada, da que ademais conforma un corredor ecolóxico, mestura do hábitat de interese comunitario de carballeiras galaico-portuguesas e do hábitat natural prioritario de bosques aluviais de Europa atemperada.

Entre a flora menor destaca a gran presenza de fentos, desde a epífita e macaronésica cabriña arredor da cortiza dos carballos, ao dentabrú, a fentalla, o fento negro, o fento das pedras, o fento femia ou o fento macho escamoso. Tamén se atopan en abundancia brións, liques e fungos.

A maior parte do medio agrario está destinado a prados, cultivos de cereais e viñedo. Ademais da importancia social e económica a nivel local e tradicional, do que se conservan varios microtopónimos, ten relevancia a nivel paisaxístico e ambiental como espazos abertos e seminaturais, bordeados pola presenza da climácica carballeira, co bosque de ribeira ao seu carón.

Fronte ao Monte de Cabalo e á contorna da enseada de Larache está o espazo da ribeira do mar pertencente á Zona de Especial Conservación (ZEC) do Espazo Natural Protexido da Enseada de San Simón, cunha rica e importante biodiversidade ribeireña e marismeña, e onde na fase invernal se xuntan de media unhas 3.500 aves invernantes acuáticas e mariñas. Sobresae cualitativa e cuantitativamente a presenza de garzas, patos, mazaricos, biluricos, píllaras, gaivotas, corvos mariños… tendo en conta que tamén se trata dunha importante zona produtiva para o marisqueo.

A nivel cultural é salientable a presenza da Casa Grande de Larache, con dous bloques de edificios de dous andares en forma de “L” e terreos arredor que antano cumprían a función de granxa agraria, con orixe entre os séculos XVII e XVIII. Tivo varias ampliacións ao longo do século XIX e finalmente foi rehabilitada entre principios e mediados da década pasada para ter o uso actual de casa rural a nivel hostaleiro. Posúe un hórreo e, noutro tempo, seica tivo unha capela en devoción a San Gregorio.

Dentro da ribeira do mar, na proximidade, están as ruinas da antiga salina da enseada de Larache, ou tamén chamada de Ulló de Abaixo. É unha das catro que, na mesma zona, foron xestionadas entre finais do século XVII e principios do século XVIII pola Compañía de Xesús e posiblemente vencellada, xunto cos terreos dos arredores, coa antiga casona ou pazo da Larache. Á beira da enseada existe unha pequena edificación en pedra que, nos seus inicios, puido ter a función de alfolí ou almacén estanco do sal obtido nesa salina.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

No extremo oeste do Monte de Cabalo tamén é salientable a existencia do petróglifo de Outeiro do Millo, con coviñas e cruciformes, e do xacemento medieval do Cuarto, da Santa ou Tras do Adro, onde estivo ubicada a antiga igrexa parroquial e ao mesmo tempo se atoparon os restos de antigos sartegos funerarios da época xermánica.

Petróglifos de Outeiro do Millo

O Monte de Cabalo e a contorna da Enseada de Larache, xunto co Monte do Castro da Croa, en Acuña, estiveron integrados ata hai pouco dentro do espazo natural de Mar de San Simón, segundo as antigas Normas Subsidiarias de Planeamento da provincia de Pontevedra.

As principais afeccións nas últimas décadas ao Monte de Cabalo e á contorna da Enseada de Larache foron a eucaliptización, a invasión das acacias, o urbanismo incontrolado, a instalación de torretas e cableados aéreos de tensión eléctrica, antenas de telecomunicacións, infraestruturas deportivas, xunto co abandono e a degradación do patrimonio cultural e ambiental.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Miradoiro de Monte Cabalo, inutilizado pola presenza de acacias

No alto do Monte Cabalo, preto do miradoiro, onde antano había un antido campo de tiro, o Concello de Vilaboa creou o primeiro Punto Verde Municipal a través dun convenio coa Comunidade de Montes de Santa Cristina de Cobres. Trátase dunha zona de compostaxe e depósito de restos vexetais procedentes da poda e desbroce dos parques e xardíns dependentes da Administración local, e onde tamén a veciñanza pode depositar residuos deste tipo. Está prohibido verquer bolsas de plástico, enseres domésticos e madeiras tratadas.

En abril de 2016 a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo solicitoulle á Xunta a clasificación de Área de Especial Importancia Paisaxística (AEIP) para o espazo natural de Mar de San Simón segundo as antigas Normas Subsidiarias e Complementarias de Planeamento da provincia de Pontevedra e Ámbito de Especial Atención Paisaxística (AEAP) para o Monte de Cabalo e o Monte da Croa- Castro de Acuña, dentro do Catálogo das Paisaxes de Galiza.

Texto: Cándido Martínez, da Plataforma Montes do Morrazo

Fotografías: Colectivo Monte Pituco

 

Publicado por: MontePituco | 06/01/2020

CAPELA DOS SANTOS REIS, EN BUEU

82428966_2902187296479989_2198482995910803456_o

“Este santuario constituye mi obra integral como artista: tracé los planos, realicé el proyecto, dirigí la construcción, tuve carta blanca para la ornamentación interior del templo… prácticamente hice todo”.

Urbano Lugrís, nunha entrevista en Vida Gallega (1961)

 

A capela dos Santos Reis, situada no lugar de O Valado, en Bueu, é un dos dous únicos templos en Europa dedicados á Epifanía. O outro sitúase na catedral da cidade alemá de Colonia.

A súa construcción encargárona en 1686 os propietarios do pazo de Castrelo, sendo inaugurada polo párroco de Bueu naquel tempo, Fernando de la Rúa Freire. Co tempo deixou de utilizarse, a edificación derrubouse e a trintena de esculturas de pedra que había no seu interior acabaron dispersas en diversas vivendas da vila. Unha representación de Baltasar foi a única peza que se conservou nunha pequena fornela, permitindo que a devoción polo Santos Reis non esmorecese de todo.

Planos e bosquexos de Urbano Lugrís

Non sería ata 1948 cando o Concello de Bueu -co empresario José María Massó como alcalde- decidiu erguer unha nova capela preto do enclave inicial, e con fermosas vistas da ría, do val de Bueu e do Pazo de Santa Cruz: o seu amigo Urbano Lugrís, un dos principais referentes pictóricos do surrealismo en Galicia, foi encargado de realizar o proxecto -os bosquexos orixinais (ou copias, segundo outras fontes) conserváronse primeiro no Salón de Plenos da Casa Consistorial e posteriormente no Museo Massó- e tamén o retablo interior, nunha obra global que incluíu planos, arquitectura, pintura e escultura; por outra parte, a Victoriano Barcala foille encomendada a construcción. A inauguración celebrouse o 4 de outubro de 1953.

Fachada principal da capela dos Santos Reis

Dende o punto de vista estrutural, a capela ten planta rectangular, de 5×6 metros aproximadamente, con cuberta a catro augas. Na fachada presenta un arco de medio punto que se apoia nuns sillares que sobresaen formando un pequeno pórtico. No alto do arco destaca un crismón cunha cruz aspada. O estilo de Lugrís evidénciase na ornamentación a base de motivos mariñeiros: un barco de vela, unha áncora, un peixe, unha cuncha de vieira, unha gaivota, a rosa dos ventos e unha balea.

Nos laterais, a modo de falsos contrafortes, erguéronse catro columnas de pedra con cadanseu evanxelista, dos cales un tampouco é o primixenio. Adornando os soportes dos saíntes graváronse cunchas de vieira, mentres que a decoración elixida para as fiestras en arcos de medio punto foron, respectivamente, unha roda de temón e unha áncora. O remate da fachada posterior é unha espadana en arco da que pende unha campaíña.

Pero a conservación duraría pouco porque nos anos 70 o deterioro do tellado fixo que a cuberta colapsara e o patrimonio fose espoliado, tanto as figuras ornamentais, entre as que había unha talla de madeira que representaba os tres Reis Magos (hai bibliografía que lla atribúe aos irmáns Ribas de Santiago), como o valioso retablo de madeira dividido en tres corpos que contiña cinco cadros de Lugrís: un lenzo grande no centro e dous verticais a cada lado.

Tamén foron roubadas -e substituídas en 2005- as imaxes da Virxe e de San Xosé deseñadas por Lugrís que se situaban nas fornelas dos contrafortes que hai a ambos lados da pórtico de entrada.

81432217_2902187886479930_9145599271569981440_o

A Asociación Cultural Santos Reis encárgase de manter a tradición que cada 6 de xaneiro honra os Magos de Oriente, cunha romaría na que non faltan a misa, a música e o baile folclórico galego, e que remata ofrecéndolles roscón e chocolate aos fregueses.

O libro da exposición “Lugrís: paredes soñadas” organizada en 2017 por Afundación recolle información sobre o papel deste grande artista na recreación da capela. Entre a información que contén, un artigo inédito do xornalista Otero Ricart afirma que malia a importancia de Lugrís nesta obra tan excepcional, unha auténtica xoia patrimonial no Morrazo, “o seu nome apenas aparece citado na detallada documentación que sobre o proxecto se conserva no Concello”.

81271964_2902189909813061_4148580826138804224_o

Publicado por: MontePituco | 01/01/2020

PRIMEIRO SOLPOR DO 2020

Primeiro solpor de 2020

Primeiro solpor de 2020

No primeiro luscofusco deste 2020, dende o Pornedo, gozando das últimas luces deste recén estreado Aninovo. Que nos depare saúde e tranquilidade, máis respecto á natureza e á cultura, máis diálogo e solidariedade entre as persoas.

Publicado por: MontePituco | 31/12/2019

#BESTNINE2019

#BestNine2019

Momentos, lugares, sensacións, experiencias. Mosaico de recordos do 2019, coas súas cousas boas e menos boas… como tamén as terá o ano vindeiro.

Feliz 2020 aos amig@s do ‘balcón da ría’!

Natureza – Paisaxe – Patrimonio – Cultura

https://www.instagram.com/obalcondaria

Publicado por: MontePituco | 29/12/2019

2009-2019: 10 ANOS NA DEFENSA DO PITUCO

[Animámoste a ler este ‘dobre’ relato: en negro, o texto conmemorativo dos 10 anos desta bitácora; en azul, algúns aspectos da situación actual do monte na perspectiva da década transcorrida]

Tala a matarrasa no Pituco

Tala a matarrasa realizada o pasado verán pola Comunidade de Montes na ladeira do Pornedo e nunha ampla extensión adxacente. Feita unha recente repoboación cunha técnica de regos lonxitudinais que causaron unha gran erosión e escorrentía tralos últimos temporais, como resultado da cal parte dos plantóns de piñeiro quedaron asulagados pola terra.

“O Monte Pituco está en perigo”. É a frase que inaugurou, o 29 de decembro de 2009, o blog Defende o Monte Pituco. As palabras daquel primeiro artigo abrollaron da necesidade, da anguria e da indignación entre as paredes dun pequeno habitáculo marinense, que foi a cociña de centos de publicacións, ducias de solicitudes e laboriosas alegacións administrativas durante os primeiros anos desta lideira. O esforzo físico, mental e económico realizado foi ímprobo; incuantificables os días e as horas dedicados, solitariamente, co único propósito de frear o proxecto de construcción dun polígono empresarial que tería arrasado o ‘balcón da ría’.

E froito dese traballo incansable malia os numerosos atrancos, máis a profesionalidade dun equipo xurídico experto e comprometido, ese obxectivo acadouse oito anos despois, con senllas sentenzas firmes do TSXG contra o Concello de Marín e a Xunta ordeando a anulación daquel despropósito. Quedaron desacreditados aquel alcalde que sistematicamente se negou a recibirnos para evitar dar unhas explicacións das que carecía, aquel edil de Parques e Xardíns segundo o cal o Pituco era o sitio “máis chan” de todo Marín para construír ese equipamento, aquel concelleiro de Urbanismo de dubidosa pelaxe nacionalista disposto a “desafectar” o Pituco do Espazo Natural dos Montes do Morrazo se tal figura de protección ambiental fose un impedimento na viabilidade do polígono, aquela alcaldesa que presumía de que o Goberno galego o incluía nun plan sectorial autonómico…

Recheo realizado nas obras da Variante de Marín

Neste recheo realizado durante a construcción da Variante de Marín foi soterrado o petróglifo da Pena que quedou pendente de catalogación. As mesas, os asadores e a fonte que se instalaran como ‘compensación’ foron desmantelados e trasladados parcialmente á arboreda do Pituco, a carón da estrada.

Tamén quedaron en evidencia a Comunidade de Montes de San Xulián que ansiaba cuantiosos ingresos, unha asociación veciñal e varias empresiñas que alegaron “a favor” da construcción do parque industrial, e algún que outro baldreu que -a falta de argumentos reais- utilizaba as redes sociais para intentar desacreditar e calumniar.

Pedras que rezuman auga

Tradicionalmente o Pornedo foi lugar de extracción de pedra para a construcción de vivendas e outros usos vencellados á actividade agrícola. O colectivo Monte Pituco ten elaborado unha proposta de roteiro para poñer en valor as antigas canteiras, contribuíndo así a potenciar o valor histórico e cultural desta área e o uso social do monte.

Mágoa que nestes dez anos perderamos piares comprometidos na defensa do monte: dona Esmeralda Ruibal, Saturno Vidal e Xan Montenegro non puideron celebrar connosco os éxitos desta ardua loita da que foron partícipes.

Ladeira do Monte Pornedo, antano un circuíto de motorismo

Durante a loita contra o polígono tamén se denunciou a inadmisible situación na que se atopaba a ladeira do Pornedo, convertida nun circuíto ilegal e contaminante de motorismo. Aínda que na actualidade segue habendo quen circula de xeito irregular, foi posible erradicar esa práctica masiva e recuperar a vexetación e o uso agrogandeiro do espazo para a veciñanza da contorna.

Tamén quedaron polo camiño figuras cuxos intereses -cambadelas incluídas- ían por outros derroteiros; o tempo sempre acaba poñendo a cada quen no seu lugar.

Porque o que cómpre destacar e agradecer nesta década é a bagaxe positiva: os paseos nas fins de semana -con sol e chuvia, vento e néboa, calor e friaxe- e nos poucos momentos de lecer que converteron o Pituco no monte máis fotografado en moitos quilómetros á redonda; todo o aprendido en materia de flora e de fauna grazas aos libros consultados e ás ensinanzas das persoas expertas que nos asesoran; o patrimonio inmaterial, etnográfico e arqueolóxico descuberto malia o precario estado de conservación no que se atopa polo nulo interese da Comunidade de Montes propietaria dos terreos e das Administracións responsables de velar pola protección dos Bens de Interese Cultural catalogados; ter recuperado a conexión coa natureza e coa paisaxe a través do contacto directo e emocional coa terra, co aire, coa luz do sol, co ceo estrelado, cos regatos e mananciais…

Petróglifos do Pornedo

O conxunto rupestre do Pornedo é un dos xacementos senlleiros desta paraxe, pertencente ao Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños. A Comunidade de Montes de San Xulián, que chegou a adherirse á iniciativa das comunidades veciñas de Salcedo e de Lourizán na súa posta en marcha (impulsada inicialmente por unha comisión técnica da que formou parte o colectivo Monte Pituco), desmarcouse. 

E sobre todo, o maior premio desta longa etapa ten sido a oportunidade de coñecer a especialistas en tantas áreas de coñecemento: arqueoloxía, historia, antropoloxía, ciencias naturais, topografía, dereito, literatura… de forxar amizades incondicionais coas que seguir aprendendo e compartindo andainas, inquedanzas, curiosidades, preocupacións… de ternos mirado no espello doutros colectivos que nos precederon en causas semellantes e nos que atopamos simpatía e alento…

Rego das Presas, ameazado pola construcción dun depósito de auga

O rego das Presas está ameazado pola intención da Comunidade de Montes de construír un depósito de auga contraincendios, malia a cercanía doutras captacións. Unha zona sensible dende o punto de vista do caudal hídrico que abastece a veciñanza, e das especies de fauna e flora que habitan nesta zona, non se debe alterar por capricho.

O Monte Pituco segue en perigo. Non imos ser tan inxenuos crendo que todo está feito e xa podemos dar por pechada esta batalla… porque a guerra segue! As ameazas vense vir no horizonte por parte daqueles que hai dous anos viron cercenada a súa cobiza, daqueles que nos vetan e censuran, daqueles que buscan a vinganza e a represalia arrimándose ao poder político e económico.

Vista da Illa de Tambo dende o Pornedo

Fronte aos que conspiran nas oficinas e nos despachos por reducir a cinzas o labor destes 10 anos só cabe seguir alerta, velando por este territorio con agarimo e constancia, traballando co mesmo rigor e seriedade para prever e combater futuras agresións, dando a coñecer o ‘balcón da ría’ para que un espazo que antano estaba abandonado siga recibindo cada vez máis visitantes que veñen gozar dos seus valores naturais e culturais.

Vémonos no monte!

GRAZAS!

Solpor dende o miradoiro do Pornedo

Publicado por: MontePituco | 27/12/2019

2020: CARLOS PARATCHA, 120 ANIVERSARIO

Carlos Paratcha

Monte Pituco insta o Concello de Marín a poñer en valor a figura e o legado do mestre Carlos Paratcha

Foi un destacado colaborador do Museo de Pontevedra e contribuíu á descuberta de importantes xacementos arqueolóxicos, como recolleron as III Xornadas pola Protección do Patrimonio de San Xián

O colectivo Monte Pituco vén de presentarlle ao Concello de Marín as conclusións das III Xornadas pola protección do patrimonio de San Xián, dedicadas á figura de Carlos Paratcha Vázquez (Marín, 1900 – 1974), nas que insta o Goberno local a recuperar e a poñer en valor o legado cultural e intelectual deste mestre que destacou polo seu labor de investigación, defensa e divulgación do patrimonio prehistórico marinense.

En marzo de 2020 cumpriranse 120 anos do nacemento de Carlos Paratcha e, dende Monte Pituco, instan a Concellería de Cultura a impulsar un recoñecemento público na súa memoria que contribúa a darlle o lugar que merece na historia local, tanto pola súa dedicación á formación académica de moitos veciños marinenses, como pola súa achega desinteresada para que Marín conte na actualidade cun amplo e valioso catálogo de bens arqueolóxicos.

Así o destacaron os ponentes das III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, o arqueólogo e conservador do Museo de Pontevedra, Antonio de la Peña; e o doutor e promotor cultural de Moraña, José Casal, onde Paratcha exerceu a docencia durante dúas décadas, sendo artífice de grandes achegas á historia e á cultura desa localidade.

Asimesmo, testemuñaron o compromiso cultural de Carlos Paratcha -que tamén padeceu a represión franquista- destacados persoeiros da época, como o historiador marinense Antonio Blanco Freijeiro; quen fora secretario do Museo de Pontevedra, Alfredo García Alén; o investigador Ramón Sobrino Lorenzo-Ruza; profesores do Instituto Laboral de Marín como Antonio Porta de la Encina e Antonio Vicent Aparici; e o polígrafo Elixio Rivas, entre outros.

PATRIMONIO MARINENSE

No que respecta a Marín, débeselle que saísen á luz conxuntos rupestres no Pornedo, Champás, na Carrasca, na Moreira, na canteira da Laxe ou no bosque de Cadro, ademais doutros vestixios vencellados ao antigo Priorato.

Moitos destes descubrimentos foron documentados polo propio Carlos Paratcha a través de fotografías, debuxos e descricións manuscritas; algúns deles forman parte do arquivo do Museo de Pontevedra e outros atópanse entre os fondos da Biblioteca Municipal de Marín. Para o colectivo Monte Pituco resulta primordial que o Concello de Marín asuma a catalogación destes documentos, que se garantice a súa conservación e poidan estar a disposición tanto dos expertos como da veciñanza en xeral, dando a coñecer a figura e o labor de Paratcha a través de exposicións e xornadas divulgativas.

Os achados de Paratcha foron noticia en xornais como La Noche e El Pueblo Gallego, ademais de quedar recollidos en publicacións especializadas como “Arqueología gallega” e “Adiciones a la Carta Arqueológica de la provincia de Pontevedra” editadas polo Museo de Pontevedra, “Gravados rupestres de la provincia de Pontevedra” publicada pola Fundación Barrié, ou “Cuadernos de Estudios Gallegos” do Consello Superior de Investigacións Científicas.

Ademais, a dedicación de Carlos Paratcha á cultura marinense tamén quedou plasmada a través da súa pertenza á directiva do Ateneo Santa Cecilia.  

Publicado por: MontePituco | 24/12/2019

BOAS FESTAS DENDE O ‘BALCÓN DA RÍA’!

Boas Festas dende o 'balcón da ría'

Confiando nas posibilidades de traballar arreo por un mundo mellor

Apostando pola infinita xenerosidade da terra

Xerando oportunidades para coñecer a nosa contorna, a nosa historia, a nosa cultura

Alerta para facerlle fronte ás agresións e ás ameazas por parte de quen só mira polo seu interese, pola súa cobiza

Dando grazas por ser e estar aquí, entre natureza, patrimonio, paisaxe privilexiada.

…Boas Festas dende o ‘balcón da ría’ a quen comparte a defensa do país…

Publicado por: MontePituco | 19/11/2019

II CERTAME ‘O BALCÓN DA RÍA’

Moitas grazas a tod@s os participantes no II Certame Fotográfico ‘O Balcón da Ría’, que superaron a cifra do pasado ano e fixeron que o xurado dedicase un gran esforzo a valorar o material gráfico. Finalmente, as imaxes máis valoradas foron as seguintes…

Antonio Costa

“A Lúa con Saturno, de ANTONIO COSTA, pola complexidade non só da toma, senón porque tamén amosa o coñecemento de astronomía do autor, facendo ver unha vez máis que o Monte Pornedo é, malia a contaminación luminosa, un bo lugar para gozar do ceo nocturno”.

María López

“Russula ‘pituquense’, de MARÍA LÓPEZ. Unha boa toma na que contrasta moi ben ese ton maxenta co fondo ocre e verde. Ademais disto, por ser como di a autora, un capricho da natureza”.

“A Russula sardonia é un cogomelo moi abundante durante o verán e outono nos piñeirais de chans ácedos dos montes de San Xián, cunha cor púrpura violácea no sombreiro e mais no pé, e con láminas amarelas. O exemplar fotografado presenta unha peculiaridade pouco frecuente de ver: o crecemento dun cogomelo sobre outro. Como pode observarse, non é que se desenvolvese un fungo parásito que dese lugar a un cogomelo dunha especie distinta, senón que se desenvolveu o corpo frutífero do fungo encima doutro xa existente, e en consecuencia da mesma especie. As causas poden ser varias, pero o máis probable é que ocorrese algún tipo de mutación, malformación ou teratoxenia nas hifas que conforman o cogomelo que provocase o nacemento doutro fungo no sombreiro do cogomelo principal, o que resulta tremendamente rechamante e curioso. A fotografía está ben enfocada, nítida e encadrada”.

Gloria Bouzón

“O que máis sobresae desta fotografía de GLORIA BOUZÓN é a composición do grupo gozando do solpor na ría dende o Monte Pituco. Estas postas de sol teñen a dificultade de que o horizonte ten moita máis luz que o resto do encadre. O sol está xusto por encima do horizonte cunha luminosidade moito maior, creando fortes contrastes de luces na ría, e nitidez de contraluces das persoas que están a observar, o cal resulta moi fermoso”.

Ángel González

“A vista dende o miradoiro de ÁNGEL GONZÁLEZ destaca polo contraste que hai entre o branco producido pola chuvia e a néboa, co verde do propio miradoiro e mais a persoa que está observando. Alén diso, estamos moi acostumados a ver e facer fotos durante o día, nos solpores e sempre en boas condicións climáticas, como se aquí nunca chovese, cando o encanto da nosa terra está precisamente na chuvia e no verde que esta favorece. Esta foto reflicte ese encanto”.

Dende o colectivo MONTE PITUCO, agradecemos o labor de Francisco Currás e Paulo Troitiño na valoración das fotografías, as súas elaboradas argumentacións e a gran colaboración que lle veñen brindando a este colectivo dende hai tanto tempo.

Dámoslle tamén as grazas a Xermán e a Laura, do Obradoiro Alén das Olas Cerámica, de Marín, pola axuda na obtención dos materiais, na cocción e no esmaltado destas pezas realizadas de forma afeccionada por quen teclea estas palabras. Os motivos representados son fragmentos dos conxuntos rupestres do Pornedo e de Sete Camiños, máis unha recreación do petróglifo da Pena, desaparecido como consecuencia da construcción da Variante de Marín. É o noso xeito de reivindicar e de poñer en valor a riqueza cultural e patrimonial do ‘balcón da ría’. 

Os destinatarios destes traballos son as autoras e autores das imaxes destacadas no Certame Fotográfico. Agardamos que sexan do seu agrado e que lles sirvan de estímulo para seguir visitando -e retratando coas súas cámaras- esta contorna. 

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Detalle do conxunto rupestre do Pornedo

DSC_0085b

Detalle do conxunto rupestre do Pornedo

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Detalle dos petróglifos de Sete Camiños

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Recreación do petróglifo da Pena

Publicado por: MontePituco | 16/11/2019

ASÍ FORON AS III XORNADAS DE PATRIMONIO DE SAN XIÁN

MOITAS GRAZAS!

III Xornadas de patrimonio de San Xián, homenaxe a Carlos Paratcha

A Adega A Capeleira quedou pequena para acoller o público que asistiu á barferencia impartida polo doutor de Moraña José Casal e polo arqueólogo Antonio de la Peña

 

Estas xornadas non serían posibles sen a participación do arqueólogo Antonio de la Peña e do doutor José Casal

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Agasallos ás autoras e autores das imaxes máis valoradas no II Certame Fotográfico O balcón da ría. Grazas ao xurado -Francisco Currás e Paulo Troitiño- polo seu esforzo. Parabéns a Antonio Costa, María López, Gloria Bouzón e Ángel González.

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Primeira parada no conxunto rupestre do Pornedo, unha das moitas descubertas do mestre Carlos Paratcha nos montes de San Xián

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Nos petróglifos da Carrasca

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Moitas grazas a tod@s por asistir a estas III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, dedicadas a Carlos Paratcha Vázquez. Grazas aos representantes de colectivos que se achegaron: Irmandade Illa de Tambo, A Forneiriña, Queremos Galego Marín, Memoria Histórica de Marín, o obradoiro de cerámica Alén das Olas, Vaipolorío , A Rula…

16 de novembro

Día Mundial do Patrimonio Cultural

#DiadoPatrimonio #QueSeVexaOPatrimonio

[Continuará…]

Publicado por: MontePituco | 10/11/2019

OUTONO EN CHAMPÁS

Sendeiros de Champás

O Monte de Champás agárdanos coas súas mellores galas de outono para desfrutar dunha agradable andaina este sábado 16 de novembro, coincidindo co Día Mundial do Patrimonio e como colofón ás III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, dedicadas ao mestre Carlos Paratcha. 

Paratcha descubriu moitos xacementos prehistóricos na parroquia de San Xián: velaí os petróglifos do Pornedo, da Carrasca e de Champás (antano denominados Carballás e Cachada Grande, respectivamente), mais tamén na Moreira e nao bosque de Cadro… É xusto un recoñecemento ao seu labor, tan descoñecido e silenciado. Para botar luz sobre a súa figura e o seu legado, o doutor José Casal e o arqueólogo Antonio de la Peña protagonizarán a primeira sesión das Xornadas, o venres 15 ás 20:30h na Adega A Capeleira (rúa do Forno, Marín).

Silla de Champás, anos 50-60, descubrimento de Carlos Paratcha

Champás nº1, coñecido como ‘Silla de Champás’, descubrimento de Paratcha

Petróglifos de Champás, descubertos por Carlos Paratcha

Champás nº3, antano Cachada Grande, outro achado de Paratcha

Ao día seguinte visitaremos, con saída ás 10h dende a arboreda do Pornedo, algúns deses interesantes petróglifos que Paratcha descubriu. En Champás, precisamente, destacan a famosa ‘silla’ dende a cal, antes da invasión do eucalipto, se divisaba a ría. E na mesma área, unha importante escena de caza con representación de cervos, que coincide coa penedía anterior na súa ubicación privilexiada no alto do monte.

A Toponimia de Marín do filólogo, profesor e investigador Elixio Rivas sitúa a orixe da palabra Champás no latín ‘campus’, de campiña. No tempo que Rivas pasou facendo o inmenso traballo -valla a redundancia- de campo, visitando toda a xeografía marinense e recollendo milleiros de palabras, xa se refería a Champás como un lugar “con mucho tojo y breves retazos de campiña natural”, cita na súa tese de doutoramento, explicando que se trataba dun terreo moi húmido.

Patrimonio cultural e natural van da man. E nunha estación tan vistosa coma o outono, na que abrolla a auga dos mananciais, agroman os cogumelos e o arborado autóctono que aínda perdura agasállanos con cambiantes tonalidades cromáticas, cómpre gozar das belezas da natureza. 

Russula en Champás

Russula

Trametes versicolor en Champás

Trametes versicolor

Ramaria en Champás

Ramaria

Clathrus en Champás

Clathrus

 

Publicado por: MontePituco | 08/11/2019

TRALA CORTA A MATARRASA, A REFORESTACIÓN

Reforestación trala corta a matarrasa

Non se cumpriron an absoluto as -máis que expectativas- recomendacións do voceiro da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo, Cándido Martínez, quen na recente Andaina polo Monte Pituco ao solpor, ao comprobar sobre o terreo a desfeita da tala a matarrasa realizada pola Comunidade de Montes de San Xián durante o pasado verán, amosouse partidario de que o solo se rexenerase de forma natural e a matogueira fose ocupando novamente o espazo. Porque así eran antano o Pornedo e a maior parte dos montes da bisbarra, antes de que a praga do eucalipto invadise o país nunha estratexia absolutamente errada dende o punto de vista ecolóxico, mais cargada de intersees económicos.

“…Pasan por ser ecosistemas propios de gran valor ecolóxico debido a súa rica biodiversidade faunística e florística e pola súa función reguladora e rexeneradora dos seus solos pedregosos e ácedos. A interacción destes ecosistemas polas causas citadas, está a provocar erosión do terreo, perda de capa vexetal, soterros, ruídos, contaminación atmosférica, verquidos de lixo, introducción de vexetación alóctona, e nos monocultivos forestais (eucalipto e piñeiro), por engadido, degradación a medio-longo prazo, nun proceso de varios anos donde ás árbores crecen ata cubrir totalmente o terreo, eliminando e modificando a vexetación orixinaria por exceso de competitividade pola luz, auga e nutrientes, pola cantidade de biomasa caída dende os seus talos e ramas sobre o solo que inhiben que o mato poida crecer ao seu abeiro e cabe tamén a posibilidade por causa da utilización de agrotóxicos para acelerar a súa desaparición” (Luita Verde, xullo de 2007 no diario dixital Vieiros)

Centos de regos paralelos furan agora o Pornedo, sen que a Comunidade de Montes teña exposto en asemblea que perspectivas de futuro trazaría hipoteticamente o Plan de Ordenación nesta parte do monte veciñal. A única ocasión na que se falou dese documento nada se dixo sobre o Pornedo, coa suposta excusa de que o PXOM tíñao clasificado como solo industrial. Dende hai dous anos, senllas sentenzas do TSXG obrigan a Xunta e o Concello de Marín a retirar o proxecto urbanístico ilegal que se cernía sobre o ‘balcón da ría’, mais a Comunidade de Montes non presentou neste tempo ningunha medida sobre a xestión deste espazo.

Mais está claro: a directiva quedou sen o suculento botín da especulación; toca expremer o zume do Pornedo para a industria madeireira. A diferenza doutras comunidades próximas onde se practica unha clara aposta polas especies autóctonas que xeran valor engadido -velaí a función multifuncional tan importante- alén da súa madeira, a través da produción de froitos, en San Xián segue imperando a estreitez de miras: máis especies pirófitas, nula defensa do patrimonio cultural, ausencia de sensibilidade polo valor paisaxístico deste enclave privilexiado.

Older Posts »

Categorías