Publicado por: MontePituco | 21/03/2020

POESÍA NA CASA

"Tempo fósil", de Pilar Pallarés (Chan da Pólvora, 2019)

Cando Pilar Pallarés (Culleredo, 1957) comezou a escribir “Tempo fósil” (Chan da Pólvora, 2018), a finais de 2011, no Monte Pornedo levabamos case dous anos loitando para evitar que un polígono industrial varrese a natureza, o patrimonio do Monte Pornedo, e mudase para sempre -de forma irreversible- a fisonomía do ‘balcón da ría’. 

A casa familiar da autora, construída con moito esforzo polo seu pai, foi unha das 60 vivendas afectadas polas demolicións para ampliar en 400 metros o aeroporto de Alvedro, unhas obras millonarias que daquela acarrearon a expropiación de case 400 parcelas. Foi inexorable: a maioría dos propietarios aceptaron as indemnizacións e só un dez por cento porfiaron para acadar unhas compensacións xustas.

Hoxe en día seguimos gozando da natureza e do patrimonio do Pornedo, do horizonte atlántico dende este ‘balcón’; dúas sentenzas firmes son o froito do labor de case unha década. Pilar Pallarés fixo da poesía a súa aliada imbatible, cun libro recoñecido co Premio da Crítica Española 2018 e co Premio Nacional de Poesía 2019 do Ministerio de Cultura.

A peaxe da autora foi a morada na que medrou, onde atesouraba os seus recordos. O noso tributo, que o arborado do Pornedo fose arrasado o verán pasado nunha tala a matarrasa. 

“Voan miñatos sobre a paisaxe desmembrada”

…di un dos seus versos, que representa ese sentimento de destrucción, de perda, de desarraigo, de impermanencia. Mais o fogar vai connosco, como a terra ten a xenerosa capacidade para reverdecer. O verdadeiramente importante está no intanxible: a memoria, as palabras, a fortaleza da poesía para redimirnos das pequenas derrotas e para engrandecer as nosas vitorias: a xustiza, un libro.

Trala figura aparentemente fráxil de Pilar Pallarés hai unha voz potente, unha poética radical que abala e non deixa indiferente. O eco desta lectura evoca o pasado, a dor, o baleiro, a impotencia, a resistencia; mais tamén deixa un pouso enigmático, críptico, inexpugnable, que só a autora pode descrifrar.

Velaí o misterio da lírica, que deita máis preguntas que respostas; abonda con deixarse levar polos interrogantes ata o seu ‘tempo’, tan ‘fósil’ como as pegadas que os antigos poboadores deste ‘balcón’ deixaron inscritas nas pedras. 

21 DE MARZO, DÍA DA POESÍA

#QUEDA NA CASA #CORENTENALITERARIA

Publicado por: MontePituco | 20/03/2020

PRIMAVERA NA CASA

Primavera 2020

Benvida sexas, primavera,
sen seres (in)humanos que te perturben.
Coloreamos e perfumamos a retina e a memoria
co valioso arquivo das túas humildes marabillas
en regatos, prados, rochedos.
Que reverdeza a paisaxe no ‘balcón da ría’
e reverdeza tamén o corazón das persoas
con esta sabia lección de vida que nos asoma ao abismo.

#QuedaNaCasa

Publicado por: MontePituco | 16/03/2020

#DENDEAMIÑAFIESTRA

Dende a miña fiestra

Tempo para sermos responsables e solidari@s!

#StopCoronaVirus

#EuQuedoNaCasa

#DendeAMiñaFiestra

Publicado por: MontePituco | 14/03/2020

40 ANOS SEN FÉLIX

Enciclopedia Salvat de la Fauna Ibérica

[Fascículo da Enciclopedia Salvat da Fauna, nun posto de libros antigos na Feira de produtos do campo en Postemirón, Vilaboa]

Entre os anos 1970 e 1973 publicáronse semanalmente os fascículos coleccionables da “Enciclopedia Salvat de la Fauna Ibérica y Europea”, dirixida polo naturalista Félix Rodríguez de la Fuente. Vendéronse millóns de exemplares e foi publicada noutros países, ademais de formar parte dos fondos bibliográficos dos principais museos de ciencias naturais do noso continente. 

Van xa 40 anos do prematuro e tráxico pasamento de Félix Rodríguez de la Fuente (14 de marzo de 1928 – 14 de marzo de 1980), pioneiro na defensa e na divulgación da natureza, artífice do programa de RNE “La aventura de la vida” e da mítica serie de TVE “El hombre y la Tierra” que inoculou en milleiros de rapaces e rapazas a paixón pola bichería, autor e coordinador de numerosas publicacións informativas… O seu legado, custodiado pola súa filla Odile, segue vivo malia que, por desgraza, a Fundación que leva o seu nome pechou en 2017.

En memoria de Félix Rodríguez de la Fuente cómpre seguir exercendo o activismo medioambiental, nos colectivos ecoloxistas, nos grupos de sendeirismo, nas escolas… Porque o planeta necesítanos a tod@s e dende o noso pequeno recuncho no mundo temos o deber de contribuír a conservalo e a protexelo das agresións que ameazan o seu equilibrio e a supervivencia da biodiversidade.

Grazas, Félix!

Publicado por: MontePituco | 13/03/2020

120 ANIVERSARIO DE CARLOS PARATCHA

120 aniversario de Carlos Paratcha

Vai chegando ao seu fin unha data, este 13 de marzo, que xa forma parte da nosa Historia. Tod@s temos seguido intensamente a preocupante evolución dos acontecementos a través dos medios de comunicación, das redes sociais; todos sufrimos as consecuencias no ámbito laboral, temémola ou padecémola no eido familiar ou no noso círculo de amizades… Mais non sería xusto despedir este aciago día capitalizado pola pandemia de coroavirus sen recordar a un marinense, o mestre

CARLOS MIGUEL ANTONIO PARATCHA VÁZQUEZ

que naceu o 13 de marzo de 1900, segundo un documento oficial (outras fontes datan o aniversario o 15 deste mes): entusiasta benefactor da historia e do patrimonio de Marín -e doutras vilas como Redondela, Campo Lameiro e Moraña-, respectado e admirado polo seu alumnado.

Mentres que as institucións locais seguen esquecendo o seu legado e negándolle o digno recoñecemento que merece, dende o ‘balcón da ría’ queremos lembralo neste aniversario, recoñecer a súa contribución á descuberta dos valiosos petróglifos do Pornedo e tantos outros xacementos da contorna, e agradecer que nos sintamos humildes discípulos seus, tocados, coma el, polo marabilloso “mal de pedra”. A Paratcha dedicámoslle as III Xornadas de protección e posta en valor do patrimonio de San Xián co arqueólogo Antonio de la Peña e co promotor cultural José Casal; aí quedaron uns modestos alicerces, pero a súa figura ben vale un estudo histórico rigoroso e profundo.

Publicado por: MontePituco | 08/03/2020

VERBAS DE MULLER, NO ‘BALCÓN DA RÍA’

"Escritos feministas", de Rosalía de Castro (Casa de Rosalía, 2019)

“Ladraban contra min que camiñaba

case que sin alento…”

[“Escritos feministas” de Rosalía de Castro. (Ed. Casa de Rosalía, 2019)]

No DÍA DA MULLER, versos da eterna Rosalía de Castro, dende o Rego das Presas, para todas as defensoras da natureza, da paisaxe, do patrimonio!

Publicado por: MontePituco | 03/03/2020

3 DE MARZO, DÍA MUNDIAL DA VIDA SILVESTRE

3 de marzo, Día Mundial da Vida Silvestre

Custou tanto chegar ata aquí, tantas foron as dificultades e os atrancos impostos dende as Administracións públicas e ata da organización responsable de velar pola conservación do monte veciñal; e malia todo foi tan agradecida a axuda e a solidariedade recibida por parte de persoas expertas en ámbitos diversos da ciencia e da cultura, que cada data conmemorativa arredor da Vida Silvestre, da Natureza e do Medio Ambiente… é motivo de celebración, de ledicia, de satisfacción polo deber cumprido.

solpores aves e flores

regatos incansables de auga fresca

recunchos de verdor afastados do mundanal ruído

pedras riscadas por mans milenarias

tempo compartido con voces amigas

polos camiños do ‘balcón da ría’

Polo traballo feito e polo moito que aínda queda por facer na defensa e na promoción do Pornedo!

Publicado por: MontePituco | 24/02/2020

DÍA DE ROSALÍA

"Rosalía de Castro, escolma poética" (Faktoría K)

“Din que non falan as plantas, nin as fontes, nin os paxaros…”

Rosalía de Castro deulle voz á natureza e á paisaxe. Nos seus versos están os regatos, os outeiros e as arboredas, as criaturas silvestres que habitan cada humilde recuncho desta terra, tan empobrecida antano, tan maltratada na actualidade. Esta escolma poética ilustrada pola pontevedresa Belén Padrón, no catálogo do selo editorial Faktoría K de Libros, asómase entre o verdor do brión e do fento, empápase cun eco ancestral no rego da Grela, atrapa a luz do solpor que se filtra polos carballos neste pequeno oasis entre o abafante cerco do eucalipto invasor. Pasan 183 anos do nacemento da poeta nacional, inspiradora, loitadora e feminista.

O Monte Pornedo alenta cara ao futuro porque a literatura e a cultura foron balsa salvavidas de quen turrou incansablemente por salvalo do cemento, do asfalto e do formigón. A recompensa ao esforzo e ao desgaste causados pola loita desigual que enfrontou a razón e a paixón contra os intereses e a cobiza está, día a día, en seguir desfrutando do ímpetu da vida a través das estacións, en que sexan cada vez máis as persoas que se achegan ao ‘balcón da ría’ para admirar os seus encantos naturais e culturais, en atopar a marabilla no máis insignificante do camiño. Velaí a satisfacción polo deber cumprido.

Publicado por: MontePituco | 15/02/2020

MARÍN NA REVISTA SALVAJE

Revista Salvaje nº3

Típico día feúcho de inverno, de manta e lectura. Recén chegado o terceiro número da Revista Salvaje, de entrada chámame a atención a capa; nos créditos pon que é cousa duns tal “Los Bravú”: que ben, soa a galegos… Recoñezo entre os redactores o nome da escritora Sabina Urraca. Medra o interese. Empezo a lectura: unha reportaxe sobre o oso pardo, outro sobre as nodrizas que amamantaban os fillos da aristocracia española, outro sobre a despoboación do interior…

Salto unhas cantas páxinas que reservo para outro momento e chego ao atípico menú dunha cea cos ilustradores da portada. E nisto que leo o nome de Marín nun mapiña que te sitúa xeograficamente na súa procedencia. Brinco no asento: Marín na Revista Salvaje! E aí están, dous artistas de proxección internacional -nin repajolera idea da súa existencia!- á porta da casa. Creadores made in Morrazo, Rías Baixas, Galicia… para seguir e admirar. Vivan os días grises de manta, lectura e grandes descubrimentos.

Publicado por: MontePituco | 10/02/2020

PODA DE CASTIÑEIROS NO PORNEDO

Castiñeiros podados no Pornedo

Cando hai algo máis de dez anos comezou o arduo traballo en defensa do Monte Pornedo, un dos problemas máis serios aos que houbo que facer fronte -mesmo aturando actitudes de mala educación e agresividade- foi a erradicación do circuíto de motorismo no que se convertera este val, literalmente ‘tomado’ por pilotos de motos e quads que, sobre todo nas fins de semana, viñan dar voltas e máis voltas nestes terreos. Esa práctica ilegal provocaba unha grave erosión e unha contaminación tremenda, porque por riba de que eses ‘okupas’ eliminaran os usos tradicionais agro-gandeiros do monte, moitos deles deixaban tirados neumáticos vellos, latas de aceite, pezas metálicas, plásticos, latas de bebidas… Ademais de seren coma o cabalo de Atila, que ao seu paso non deixaban medrar herba, nin toxo, nin fento, tamén estragaban o arborado co que un tempo atrás se repoboara aquela zona. Algúns daqueles motoristas eran tan egoístas e ‘curtos de miras’ que chegaban a negar que alí houbese castiñeiros, cerdeiras, piñeiros…

Unha década despois, esas árbores medraron (un pouco) e de cando en vez… ata veñen podalas!

Publicado por: MontePituco | 02/02/2020

02/02/2020: CANDELORIA E HUMIDAIS, DÍA REDONDO!

Día dos Humidais con Vaipolorío no río Tomeza (Gafos)

 

“Narcissus cyclamineus” no río Tomeza

Xabaril na ribeira do río Tomeza

Parrulos no río Tomeza

Día dos Humidais no río Tomeza con Vaipolorío

 

Publicado por: MontePituco | 26/01/2020

DÍA MUNDIAL DA EDUCACIÓN AMBIENTAL

Polygala vulgaris

Algo chama a atención dende o chan na subida ao miradoiro do Pornedo. Entre a herba e os fentos aínda secos do inverno, asoman dúas floriñas malvas: Polygala vulgaris. É unha pequena planta que nalgúns lugares se denomina “herba leiteira” porque alí onde abunda as vacas que a comen seica dán mellor leite. O chamativo é que florece entre abril e xuño, segundo a “Guía das plantas de Galicia”, de Xosé Ramón García.

Estamos a 26 de xaneiro, unha data na que casualmente se conmemora o Día Mundial da Educación Ambiental. De verdade segue habendo negacionistas do cambio climático? Se xa os salgueiros agromaron, se a floración se adianta cada vez máis, quen nos seus cabales segue rexeitando a evidencia do quecemento do planeta? En serio non hai conciencia abondo sobre a situación de emerxencia -xa non para a supervivencia doutras especies en perigo de extinción- para a propia humanidade? Acaso entre tod@s non podemos facer cada un/unha de nós algo para mudar esta situación? Dende prescindir do coche un día á semana ata reducir paulatinamente o uso do plástico, ou acender só as luces necesarias? Pequenos xestos cotiás suman unha revolución global…

Publicado por: MontePituco | 13/01/2020

RUTA POR VILABOA: MONTE CABALO E ENSEADA DE LARACHE

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

A primeira andaina da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo neste recén estreado 2020 serviu para coñecer a importancia ambiental, paisaxística e cultural do Monte de Cabalo e a contorna da Enseada de Larache, na parroquia de Santa Cristina de Cobres, en Vilaboa. Estes espazos están catalogados actualmente como solo rústico de especial protección paisaxística, forestal, de costas, agrario, de augas e patrimonial.

O itinerario transitou polos lugares de Barciela, Porta Mauricio, Matos da Igrexa, O Piñón, A Cavada do Cabalo, Punta do Cabalo, A Lagoa, Conchido, Larache, O Cano de Larache, O Regueiro, A Veiga Grande, Xundice, A Carreira, O Gramón, O Con, A Cavada Vella, A Toxeira, O Regueiro, O Cano de Larache, Larache, Mangoeiro, Porta Mauricio e Barciela. Topónimos ben valiosos que, como patrimonio inmaterial que son, tamén cómpre evitar que caian en desuso e desaparezan.

O Monte de Cabalo é un zoónimo que ben referencia a súa orografía, ben alude á presenza histórica deste animal. No caso da Cavada do Cabalo, atende ao labor tradicional de roturación do terreo desde tempos pretéritos. Hoxe en día está cuberto na súa maioría por arborado, entre plantacións forestais de piñeiro e de especies caducifolias autóctonas, de carballos, cerdeiras e castiñeiros, á parte da presenza espontánea das sobreiras.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Na franxa litoral da beiramar e na zona desde Conchido ata Larache é salientable a presenza de varios exemplares de carballos de grande envergadura e mesmo a formación natural de fraga e carballeira. Nas áreas máis húmidas dáse tamén espontaneamente e, de xeito natural, a presenza de especies máis propias de ribeira, como ameneiros e salgueiros.

82865942_2917062474992471_575464427264933888_o

Entre as especies arbustivas destaca unha importante biodiversidade coa presenza de loureiros, abelaneiras, estripeiros, pereiras bravas, sanguiños, xilbarbeiras, carrascas e carrascos, carpazas, toxos e érbedos; mais tamén a xesta do mar ou o trovisco que, xunto coa presenza arbórea da sobreira, amosa que á parte da prevalencia das especies propias do ámbito climático atlántico, de xeito asociado, está tamén a presenza das últimas dentro do clima mediterráneo.

Por outra banda, tamén destaca pola súa importancia paisaxística e xeomorfolóxica como rexio entrante de natureza granítica no sedimentario e lamacento fondo da ría, moldeado polo complexo xeolóxico Vigo-Pontevedra. Cunha altitude máxima de 125 metros sobre o nivel do mar entre a contorna das enseadas de Larache e Vilaboa, co Monte do Castro da Croa por medio, e o val de Cobres, desde os altos da Serra Basil e a Serra Domego, co Coto do Home, ata os núcleos rurais de San Adrián e Santa Cristina, posúe unhas excelentes panorámicas en primeira liña da Enseada de San Simón, coa illa do mesmo nome e As Erbedosas no outro extremo, ao fondo.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Vista do Alto da Peneda e das illas Erbedosas dende Larache

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

A contorna da Enseada de Larache está composta por unha mestura de ecosistemas, tanto arbóreos como arbustivos e de ribeira, ao que se lle engade o medio seminatural e antropizado cun rico mosaico de cultivos en réxime agropecuario.

81895450_2917060811659304_1037173634923233280_o

Destaca a presenza climácica da carballeira termófila e con exemplares centenarios, a de pequenas formacións de abeledas á beira da enseada e a asociación de ameneiros e salgueiros xunto coa máis escasa do bidueiro á beira do rego de Larache que, tras varias vertentes –de aí os hidrónimos Cano e Regueiro-, desemboca na propia enseada, da que ademais conforma un corredor ecolóxico, mestura do hábitat de interese comunitario de carballeiras galaico-portuguesas e do hábitat natural prioritario de bosques aluviais de Europa atemperada.

Entre a flora menor destaca a gran presenza de fentos, desde a epífita e macaronésica cabriña arredor da cortiza dos carballos, ao dentabrú, a fentalla, o fento negro, o fento das pedras, o fento femia ou o fento macho escamoso. Tamén se atopan en abundancia brións, liques e fungos.

A maior parte do medio agrario está destinado a prados, cultivos de cereais e viñedo. Ademais da importancia social e económica a nivel local e tradicional, do que se conservan varios microtopónimos, ten relevancia a nivel paisaxístico e ambiental como espazos abertos e seminaturais, bordeados pola presenza da climácica carballeira, co bosque de ribeira ao seu carón.

Fronte ao Monte de Cabalo e á contorna da enseada de Larache está o espazo da ribeira do mar pertencente á Zona de Especial Conservación (ZEC) do Espazo Natural Protexido da Enseada de San Simón, cunha rica e importante biodiversidade ribeireña e marismeña, e onde na fase invernal se xuntan de media unhas 3.500 aves invernantes acuáticas e mariñas. Sobresae cualitativa e cuantitativamente a presenza de garzas, patos, mazaricos, biluricos, píllaras, gaivotas, corvos mariños… tendo en conta que tamén se trata dunha importante zona produtiva para o marisqueo.

A nivel cultural é salientable a presenza da Casa Grande de Larache, con dous bloques de edificios de dous andares en forma de “L” e terreos arredor que antano cumprían a función de granxa agraria, con orixe entre os séculos XVII e XVIII. Tivo varias ampliacións ao longo do século XIX e finalmente foi rehabilitada entre principios e mediados da década pasada para ter o uso actual de casa rural a nivel hostaleiro. Posúe un hórreo e, noutro tempo, seica tivo unha capela en devoción a San Gregorio.

Dentro da ribeira do mar, na proximidade, están as ruinas da antiga salina da enseada de Larache, ou tamén chamada de Ulló de Abaixo. É unha das catro que, na mesma zona, foron xestionadas entre finais do século XVII e principios do século XVIII pola Compañía de Xesús e posiblemente vencellada, xunto cos terreos dos arredores, coa antiga casona ou pazo da Larache. Á beira da enseada existe unha pequena edificación en pedra que, nos seus inicios, puido ter a función de alfolí ou almacén estanco do sal obtido nesa salina.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

No extremo oeste do Monte de Cabalo tamén é salientable a existencia do petróglifo de Outeiro do Millo, con coviñas e cruciformes, e do xacemento medieval do Cuarto, da Santa ou Tras do Adro, onde estivo ubicada a antiga igrexa parroquial e ao mesmo tempo se atoparon os restos de antigos sartegos funerarios da época xermánica.

Petróglifos de Outeiro do Millo

O Monte de Cabalo e a contorna da Enseada de Larache, xunto co Monte do Castro da Croa, en Acuña, estiveron integrados ata hai pouco dentro do espazo natural de Mar de San Simón, segundo as antigas Normas Subsidiarias de Planeamento da provincia de Pontevedra.

As principais afeccións nas últimas décadas ao Monte de Cabalo e á contorna da Enseada de Larache foron a eucaliptización, a invasión das acacias, o urbanismo incontrolado, a instalación de torretas e cableados aéreos de tensión eléctrica, antenas de telecomunicacións, infraestruturas deportivas, xunto co abandono e a degradación do patrimonio cultural e ambiental.

Ruta da Plataforma Montes do Morrazo por Vilaboa

Miradoiro de Monte Cabalo, inutilizado pola presenza de acacias

No alto do Monte Cabalo, preto do miradoiro, onde antano había un antido campo de tiro, o Concello de Vilaboa creou o primeiro Punto Verde Municipal a través dun convenio coa Comunidade de Montes de Santa Cristina de Cobres. Trátase dunha zona de compostaxe e depósito de restos vexetais procedentes da poda e desbroce dos parques e xardíns dependentes da Administración local, e onde tamén a veciñanza pode depositar residuos deste tipo. Está prohibido verquer bolsas de plástico, enseres domésticos e madeiras tratadas.

En abril de 2016 a Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo solicitoulle á Xunta a clasificación de Área de Especial Importancia Paisaxística (AEIP) para o espazo natural de Mar de San Simón segundo as antigas Normas Subsidiarias e Complementarias de Planeamento da provincia de Pontevedra e Ámbito de Especial Atención Paisaxística (AEAP) para o Monte de Cabalo e o Monte da Croa- Castro de Acuña, dentro do Catálogo das Paisaxes de Galiza.

Texto: Cándido Martínez, da Plataforma Montes do Morrazo

Fotografías: Colectivo Monte Pituco

 

Publicado por: MontePituco | 06/01/2020

CAPELA DOS SANTOS REIS, EN BUEU

82428966_2902187296479989_2198482995910803456_o

“Este santuario constituye mi obra integral como artista: tracé los planos, realicé el proyecto, dirigí la construcción, tuve carta blanca para la ornamentación interior del templo… prácticamente hice todo”.

Urbano Lugrís, nunha entrevista en Vida Gallega (1961)

 

A capela dos Santos Reis, situada no lugar de O Valado, en Bueu, é un dos dous únicos templos en Europa dedicados á Epifanía. O outro sitúase na catedral da cidade alemá de Colonia.

A súa construcción encargárona en 1686 os propietarios do pazo de Castrelo, sendo inaugurada polo párroco de Bueu naquel tempo, Fernando de la Rúa Freire. Co tempo deixou de utilizarse, a edificación derrubouse e a trintena de esculturas de pedra que había no seu interior acabaron dispersas en diversas vivendas da vila. Unha representación de Baltasar foi a única peza que se conservou nunha pequena fornela, permitindo que a devoción polo Santos Reis non esmorecese de todo.

Planos e bosquexos de Urbano Lugrís

Non sería ata 1948 cando o Concello de Bueu -co empresario José María Massó como alcalde- decidiu erguer unha nova capela preto do enclave inicial, e con fermosas vistas da ría, do val de Bueu e do Pazo de Santa Cruz: o seu amigo Urbano Lugrís, un dos principais referentes pictóricos do surrealismo en Galicia, foi encargado de realizar o proxecto -os bosquexos orixinais (ou copias, segundo outras fontes) conserváronse primeiro no Salón de Plenos da Casa Consistorial e posteriormente no Museo Massó- e tamén o retablo interior, nunha obra global que incluíu planos, arquitectura, pintura e escultura; por outra parte, a Victoriano Barcala foille encomendada a construcción. A inauguración celebrouse o 4 de outubro de 1953.

Fachada principal da capela dos Santos Reis

Dende o punto de vista estrutural, a capela ten planta rectangular, de 5×6 metros aproximadamente, con cuberta a catro augas. Na fachada presenta un arco de medio punto que se apoia nuns sillares que sobresaen formando un pequeno pórtico. No alto do arco destaca un crismón cunha cruz aspada. O estilo de Lugrís evidénciase na ornamentación a base de motivos mariñeiros: un barco de vela, unha áncora, un peixe, unha cuncha de vieira, unha gaivota, a rosa dos ventos e unha balea.

Nos laterais, a modo de falsos contrafortes, erguéronse catro columnas de pedra con cadanseu evanxelista, dos cales un tampouco é o primixenio. Adornando os soportes dos saíntes graváronse cunchas de vieira, mentres que a decoración elixida para as fiestras en arcos de medio punto foron, respectivamente, unha roda de temón e unha áncora. O remate da fachada posterior é unha espadana en arco da que pende unha campaíña.

Pero a conservación duraría pouco porque nos anos 70 o deterioro do tellado fixo que a cuberta colapsara e o patrimonio fose espoliado, tanto as figuras ornamentais, entre as que había unha talla de madeira que representaba os tres Reis Magos (hai bibliografía que lla atribúe aos irmáns Ribas de Santiago), como o valioso retablo de madeira dividido en tres corpos que contiña cinco cadros de Lugrís: un lenzo grande no centro e dous verticais a cada lado.

Tamén foron roubadas -e substituídas en 2005- as imaxes da Virxe e de San Xosé deseñadas por Lugrís que se situaban nas fornelas dos contrafortes que hai a ambos lados da pórtico de entrada.

81432217_2902187886479930_9145599271569981440_o

A Asociación Cultural Santos Reis encárgase de manter a tradición que cada 6 de xaneiro honra os Magos de Oriente, cunha romaría na que non faltan a misa, a música e o baile folclórico galego, e que remata ofrecéndolles roscón e chocolate aos fregueses.

O libro da exposición “Lugrís: paredes soñadas” organizada en 2017 por Afundación recolle información sobre o papel deste grande artista na recreación da capela. Entre a información que contén, un artigo inédito do xornalista Otero Ricart afirma que malia a importancia de Lugrís nesta obra tan excepcional, unha auténtica xoia patrimonial no Morrazo, “o seu nome apenas aparece citado na detallada documentación que sobre o proxecto se conserva no Concello”.

81271964_2902189909813061_4148580826138804224_o

Publicado por: MontePituco | 01/01/2020

PRIMEIRO SOLPOR DO 2020

Primeiro solpor de 2020

Primeiro solpor de 2020

No primeiro luscofusco deste 2020, dende o Pornedo, gozando das últimas luces deste recén estreado Aninovo. Que nos depare saúde e tranquilidade, máis respecto á natureza e á cultura, máis diálogo e solidariedade entre as persoas.

Publicado por: MontePituco | 31/12/2019

#BESTNINE2019

#BestNine2019

Momentos, lugares, sensacións, experiencias. Mosaico de recordos do 2019, coas súas cousas boas e menos boas… como tamén as terá o ano vindeiro.

Feliz 2020 aos amig@s do ‘balcón da ría’!

Natureza – Paisaxe – Patrimonio – Cultura

https://www.instagram.com/obalcondaria

Publicado por: MontePituco | 29/12/2019

2009-2019: 10 ANOS NA DEFENSA DO PITUCO

[Animámoste a ler este ‘dobre’ relato: en negro, o texto conmemorativo dos 10 anos desta bitácora; en azul, algúns aspectos da situación actual do monte na perspectiva da década transcorrida]

Tala a matarrasa no Pituco

Tala a matarrasa realizada o pasado verán pola Comunidade de Montes na ladeira do Pornedo e nunha ampla extensión adxacente. Feita unha recente repoboación cunha técnica de regos lonxitudinais que causaron unha gran erosión e escorrentía tralos últimos temporais, como resultado da cal parte dos plantóns de piñeiro quedaron asulagados pola terra.

“O Monte Pituco está en perigo”. É a frase que inaugurou, o 29 de decembro de 2009, o blog Defende o Monte Pituco. As palabras daquel primeiro artigo abrollaron da necesidade, da anguria e da indignación entre as paredes dun pequeno habitáculo marinense, que foi a cociña de centos de publicacións, ducias de solicitudes e laboriosas alegacións administrativas durante os primeiros anos desta lideira. O esforzo físico, mental e económico realizado foi ímprobo; incuantificables os días e as horas dedicados, solitariamente, co único propósito de frear o proxecto de construcción dun polígono empresarial que tería arrasado o ‘balcón da ría’.

E froito dese traballo incansable malia os numerosos atrancos, máis a profesionalidade dun equipo xurídico experto e comprometido, ese obxectivo acadouse oito anos despois, con senllas sentenzas firmes do TSXG contra o Concello de Marín e a Xunta ordeando a anulación daquel despropósito. Quedaron desacreditados aquel alcalde que sistematicamente se negou a recibirnos para evitar dar unhas explicacións das que carecía, aquel edil de Parques e Xardíns segundo o cal o Pituco era o sitio “máis chan” de todo Marín para construír ese equipamento, aquel concelleiro de Urbanismo de dubidosa pelaxe nacionalista disposto a “desafectar” o Pituco do Espazo Natural dos Montes do Morrazo se tal figura de protección ambiental fose un impedimento na viabilidade do polígono, aquela alcaldesa que presumía de que o Goberno galego o incluía nun plan sectorial autonómico…

Recheo realizado nas obras da Variante de Marín

Neste recheo realizado durante a construcción da Variante de Marín foi soterrado o petróglifo da Pena que quedou pendente de catalogación. As mesas, os asadores e a fonte que se instalaran como ‘compensación’ foron desmantelados e trasladados parcialmente á arboreda do Pituco, a carón da estrada.

Tamén quedaron en evidencia a Comunidade de Montes de San Xulián que ansiaba cuantiosos ingresos, unha asociación veciñal e varias empresiñas que alegaron “a favor” da construcción do parque industrial, e algún que outro baldreu que -a falta de argumentos reais- utilizaba as redes sociais para intentar desacreditar e calumniar.

Pedras que rezuman auga

Tradicionalmente o Pornedo foi lugar de extracción de pedra para a construcción de vivendas e outros usos vencellados á actividade agrícola. O colectivo Monte Pituco ten elaborado unha proposta de roteiro para poñer en valor as antigas canteiras, contribuíndo así a potenciar o valor histórico e cultural desta área e o uso social do monte.

Mágoa que nestes dez anos perderamos piares comprometidos na defensa do monte: dona Esmeralda Ruibal, Saturno Vidal e Xan Montenegro non puideron celebrar connosco os éxitos desta ardua loita da que foron partícipes.

Ladeira do Monte Pornedo, antano un circuíto de motorismo

Durante a loita contra o polígono tamén se denunciou a inadmisible situación na que se atopaba a ladeira do Pornedo, convertida nun circuíto ilegal e contaminante de motorismo. Aínda que na actualidade segue habendo quen circula de xeito irregular, foi posible erradicar esa práctica masiva e recuperar a vexetación e o uso agrogandeiro do espazo para a veciñanza da contorna.

Tamén quedaron polo camiño figuras cuxos intereses -cambadelas incluídas- ían por outros derroteiros; o tempo sempre acaba poñendo a cada quen no seu lugar.

Porque o que cómpre destacar e agradecer nesta década é a bagaxe positiva: os paseos nas fins de semana -con sol e chuvia, vento e néboa, calor e friaxe- e nos poucos momentos de lecer que converteron o Pituco no monte máis fotografado en moitos quilómetros á redonda; todo o aprendido en materia de flora e de fauna grazas aos libros consultados e ás ensinanzas das persoas expertas que nos asesoran; o patrimonio inmaterial, etnográfico e arqueolóxico descuberto malia o precario estado de conservación no que se atopa polo nulo interese da Comunidade de Montes propietaria dos terreos e das Administracións responsables de velar pola protección dos Bens de Interese Cultural catalogados; ter recuperado a conexión coa natureza e coa paisaxe a través do contacto directo e emocional coa terra, co aire, coa luz do sol, co ceo estrelado, cos regatos e mananciais…

Petróglifos do Pornedo

O conxunto rupestre do Pornedo é un dos xacementos senlleiros desta paraxe, pertencente ao Espazo Natural e Arqueolóxico dos Sete Camiños. A Comunidade de Montes de San Xulián, que chegou a adherirse á iniciativa das comunidades veciñas de Salcedo e de Lourizán na súa posta en marcha (impulsada inicialmente por unha comisión técnica da que formou parte o colectivo Monte Pituco), desmarcouse. 

E sobre todo, o maior premio desta longa etapa ten sido a oportunidade de coñecer a especialistas en tantas áreas de coñecemento: arqueoloxía, historia, antropoloxía, ciencias naturais, topografía, dereito, literatura… de forxar amizades incondicionais coas que seguir aprendendo e compartindo andainas, inquedanzas, curiosidades, preocupacións… de ternos mirado no espello doutros colectivos que nos precederon en causas semellantes e nos que atopamos simpatía e alento…

Rego das Presas, ameazado pola construcción dun depósito de auga

O rego das Presas está ameazado pola intención da Comunidade de Montes de construír un depósito de auga contraincendios, malia a cercanía doutras captacións. Unha zona sensible dende o punto de vista do caudal hídrico que abastece a veciñanza, e das especies de fauna e flora que habitan nesta zona, non se debe alterar por capricho.

O Monte Pituco segue en perigo. Non imos ser tan inxenuos crendo que todo está feito e xa podemos dar por pechada esta batalla… porque a guerra segue! As ameazas vense vir no horizonte por parte daqueles que hai dous anos viron cercenada a súa cobiza, daqueles que nos vetan e censuran, daqueles que buscan a vinganza e a represalia arrimándose ao poder político e económico.

Vista da Illa de Tambo dende o Pornedo

Fronte aos que conspiran nas oficinas e nos despachos por reducir a cinzas o labor destes 10 anos só cabe seguir alerta, velando por este territorio con agarimo e constancia, traballando co mesmo rigor e seriedade para prever e combater futuras agresións, dando a coñecer o ‘balcón da ría’ para que un espazo que antano estaba abandonado siga recibindo cada vez máis visitantes que veñen gozar dos seus valores naturais e culturais.

Vémonos no monte!

GRAZAS!

Solpor dende o miradoiro do Pornedo

Publicado por: MontePituco | 27/12/2019

2020: CARLOS PARATCHA, 120 ANIVERSARIO

Carlos Paratcha

Monte Pituco insta o Concello de Marín a poñer en valor a figura e o legado do mestre Carlos Paratcha

Foi un destacado colaborador do Museo de Pontevedra e contribuíu á descuberta de importantes xacementos arqueolóxicos, como recolleron as III Xornadas pola Protección do Patrimonio de San Xián

O colectivo Monte Pituco vén de presentarlle ao Concello de Marín as conclusións das III Xornadas pola protección do patrimonio de San Xián, dedicadas á figura de Carlos Paratcha Vázquez (Marín, 1900 – 1974), nas que insta o Goberno local a recuperar e a poñer en valor o legado cultural e intelectual deste mestre que destacou polo seu labor de investigación, defensa e divulgación do patrimonio prehistórico marinense.

En marzo de 2020 cumpriranse 120 anos do nacemento de Carlos Paratcha e, dende Monte Pituco, instan a Concellería de Cultura a impulsar un recoñecemento público na súa memoria que contribúa a darlle o lugar que merece na historia local, tanto pola súa dedicación á formación académica de moitos veciños marinenses, como pola súa achega desinteresada para que Marín conte na actualidade cun amplo e valioso catálogo de bens arqueolóxicos.

Así o destacaron os ponentes das III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, o arqueólogo e conservador do Museo de Pontevedra, Antonio de la Peña; e o doutor e promotor cultural de Moraña, José Casal, onde Paratcha exerceu a docencia durante dúas décadas, sendo artífice de grandes achegas á historia e á cultura desa localidade.

Asimesmo, testemuñaron o compromiso cultural de Carlos Paratcha -que tamén padeceu a represión franquista- destacados persoeiros da época, como o historiador marinense Antonio Blanco Freijeiro; quen fora secretario do Museo de Pontevedra, Alfredo García Alén; o investigador Ramón Sobrino Lorenzo-Ruza; profesores do Instituto Laboral de Marín como Antonio Porta de la Encina e Antonio Vicent Aparici; e o polígrafo Elixio Rivas, entre outros.

PATRIMONIO MARINENSE

No que respecta a Marín, débeselle que saísen á luz conxuntos rupestres no Pornedo, Champás, na Carrasca, na Moreira, na canteira da Laxe ou no bosque de Cadro, ademais doutros vestixios vencellados ao antigo Priorato.

Moitos destes descubrimentos foron documentados polo propio Carlos Paratcha a través de fotografías, debuxos e descricións manuscritas; algúns deles forman parte do arquivo do Museo de Pontevedra e outros atópanse entre os fondos da Biblioteca Municipal de Marín. Para o colectivo Monte Pituco resulta primordial que o Concello de Marín asuma a catalogación destes documentos, que se garantice a súa conservación e poidan estar a disposición tanto dos expertos como da veciñanza en xeral, dando a coñecer a figura e o labor de Paratcha a través de exposicións e xornadas divulgativas.

Os achados de Paratcha foron noticia en xornais como La Noche e El Pueblo Gallego, ademais de quedar recollidos en publicacións especializadas como “Arqueología gallega” e “Adiciones a la Carta Arqueológica de la provincia de Pontevedra” editadas polo Museo de Pontevedra, “Gravados rupestres de la provincia de Pontevedra” publicada pola Fundación Barrié, ou “Cuadernos de Estudios Gallegos” do Consello Superior de Investigacións Científicas.

Ademais, a dedicación de Carlos Paratcha á cultura marinense tamén quedou plasmada a través da súa pertenza á directiva do Ateneo Santa Cecilia.  

Publicado por: MontePituco | 24/12/2019

BOAS FESTAS DENDE O ‘BALCÓN DA RÍA’!

Boas Festas dende o 'balcón da ría'

Confiando nas posibilidades de traballar arreo por un mundo mellor

Apostando pola infinita xenerosidade da terra

Xerando oportunidades para coñecer a nosa contorna, a nosa historia, a nosa cultura

Alerta para facerlle fronte ás agresións e ás ameazas por parte de quen só mira polo seu interese, pola súa cobiza

Dando grazas por ser e estar aquí, entre natureza, patrimonio, paisaxe privilexiada.

…Boas Festas dende o ‘balcón da ría’ a quen comparte a defensa do país…

Publicado por: MontePituco | 19/11/2019

II CERTAME ‘O BALCÓN DA RÍA’

Moitas grazas a tod@s os participantes no II Certame Fotográfico ‘O Balcón da Ría’, que superaron a cifra do pasado ano e fixeron que o xurado dedicase un gran esforzo a valorar o material gráfico. Finalmente, as imaxes máis valoradas foron as seguintes…

Antonio Costa

“A Lúa con Saturno, de ANTONIO COSTA, pola complexidade non só da toma, senón porque tamén amosa o coñecemento de astronomía do autor, facendo ver unha vez máis que o Monte Pornedo é, malia a contaminación luminosa, un bo lugar para gozar do ceo nocturno”.

María López

“Russula ‘pituquense’, de MARÍA LÓPEZ. Unha boa toma na que contrasta moi ben ese ton maxenta co fondo ocre e verde. Ademais disto, por ser como di a autora, un capricho da natureza”.

“A Russula sardonia é un cogomelo moi abundante durante o verán e outono nos piñeirais de chans ácedos dos montes de San Xián, cunha cor púrpura violácea no sombreiro e mais no pé, e con láminas amarelas. O exemplar fotografado presenta unha peculiaridade pouco frecuente de ver: o crecemento dun cogomelo sobre outro. Como pode observarse, non é que se desenvolvese un fungo parásito que dese lugar a un cogomelo dunha especie distinta, senón que se desenvolveu o corpo frutífero do fungo encima doutro xa existente, e en consecuencia da mesma especie. As causas poden ser varias, pero o máis probable é que ocorrese algún tipo de mutación, malformación ou teratoxenia nas hifas que conforman o cogomelo que provocase o nacemento doutro fungo no sombreiro do cogomelo principal, o que resulta tremendamente rechamante e curioso. A fotografía está ben enfocada, nítida e encadrada”.

Gloria Bouzón

“O que máis sobresae desta fotografía de GLORIA BOUZÓN é a composición do grupo gozando do solpor na ría dende o Monte Pituco. Estas postas de sol teñen a dificultade de que o horizonte ten moita máis luz que o resto do encadre. O sol está xusto por encima do horizonte cunha luminosidade moito maior, creando fortes contrastes de luces na ría, e nitidez de contraluces das persoas que están a observar, o cal resulta moi fermoso”.

Ángel González

“A vista dende o miradoiro de ÁNGEL GONZÁLEZ destaca polo contraste que hai entre o branco producido pola chuvia e a néboa, co verde do propio miradoiro e mais a persoa que está observando. Alén diso, estamos moi acostumados a ver e facer fotos durante o día, nos solpores e sempre en boas condicións climáticas, como se aquí nunca chovese, cando o encanto da nosa terra está precisamente na chuvia e no verde que esta favorece. Esta foto reflicte ese encanto”.

Dende o colectivo MONTE PITUCO, agradecemos o labor de Francisco Currás e Paulo Troitiño na valoración das fotografías, as súas elaboradas argumentacións e a gran colaboración que lle veñen brindando a este colectivo dende hai tanto tempo.

Dámoslle tamén as grazas a Xermán e a Laura, do Obradoiro Alén das Olas Cerámica, de Marín, pola axuda na obtención dos materiais, na cocción e no esmaltado destas pezas realizadas de forma afeccionada por quen teclea estas palabras. Os motivos representados son fragmentos dos conxuntos rupestres do Pornedo e de Sete Camiños, máis unha recreación do petróglifo da Pena, desaparecido como consecuencia da construcción da Variante de Marín. É o noso xeito de reivindicar e de poñer en valor a riqueza cultural e patrimonial do ‘balcón da ría’. 

Os destinatarios destes traballos son as autoras e autores das imaxes destacadas no Certame Fotográfico. Agardamos que sexan do seu agrado e que lles sirvan de estímulo para seguir visitando -e retratando coas súas cámaras- esta contorna. 

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Detalle do conxunto rupestre do Pornedo

DSC_0085b

Detalle do conxunto rupestre do Pornedo

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Detalle dos petróglifos de Sete Camiños

Pezas cerámicas con motivos rupestres do Pornedo. Coa colaboración de Alén das Olas (Marín).

Recreación do petróglifo da Pena

Publicado por: MontePituco | 16/11/2019

ASÍ FORON AS III XORNADAS DE PATRIMONIO DE SAN XIÁN

MOITAS GRAZAS!

III Xornadas de patrimonio de San Xián, homenaxe a Carlos Paratcha

A Adega A Capeleira quedou pequena para acoller o público que asistiu á barferencia impartida polo doutor de Moraña José Casal e polo arqueólogo Antonio de la Peña

 

Estas xornadas non serían posibles sen a participación do arqueólogo Antonio de la Peña e do doutor José Casal

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Agasallos ás autoras e autores das imaxes máis valoradas no II Certame Fotográfico O balcón da ría. Grazas ao xurado -Francisco Currás e Paulo Troitiño- polo seu esforzo. Parabéns a Antonio Costa, María López, Gloria Bouzón e Ángel González.

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Primeira parada no conxunto rupestre do Pornedo, unha das moitas descubertas do mestre Carlos Paratcha nos montes de San Xián

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Nos petróglifos da Carrasca

III Xornadas de patrimonio de San Xián: homenaxe a Carlos Paratcha

Moitas grazas a tod@s por asistir a estas III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, dedicadas a Carlos Paratcha Vázquez. Grazas aos representantes de colectivos que se achegaron: Irmandade Illa de Tambo, A Forneiriña, Queremos Galego Marín, Memoria Histórica de Marín, o obradoiro de cerámica Alén das Olas, Vaipolorío , A Rula…

16 de novembro

Día Mundial do Patrimonio Cultural

#DiadoPatrimonio #QueSeVexaOPatrimonio

[Continuará…]

Publicado por: MontePituco | 10/11/2019

OUTONO EN CHAMPÁS

Sendeiros de Champás

O Monte de Champás agárdanos coas súas mellores galas de outono para desfrutar dunha agradable andaina este sábado 16 de novembro, coincidindo co Día Mundial do Patrimonio e como colofón ás III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, dedicadas ao mestre Carlos Paratcha. 

Paratcha descubriu moitos xacementos prehistóricos na parroquia de San Xián: velaí os petróglifos do Pornedo, da Carrasca e de Champás (antano denominados Carballás e Cachada Grande, respectivamente), mais tamén na Moreira e nao bosque de Cadro… É xusto un recoñecemento ao seu labor, tan descoñecido e silenciado. Para botar luz sobre a súa figura e o seu legado, o doutor José Casal e o arqueólogo Antonio de la Peña protagonizarán a primeira sesión das Xornadas, o venres 15 ás 20:30h na Adega A Capeleira (rúa do Forno, Marín).

Silla de Champás, anos 50-60, descubrimento de Carlos Paratcha

Champás nº1, coñecido como ‘Silla de Champás’, descubrimento de Paratcha

Petróglifos de Champás, descubertos por Carlos Paratcha

Champás nº3, antano Cachada Grande, outro achado de Paratcha

Ao día seguinte visitaremos, con saída ás 10h dende a arboreda do Pornedo, algúns deses interesantes petróglifos que Paratcha descubriu. En Champás, precisamente, destacan a famosa ‘silla’ dende a cal, antes da invasión do eucalipto, se divisaba a ría. E na mesma área, unha importante escena de caza con representación de cervos, que coincide coa penedía anterior na súa ubicación privilexiada no alto do monte.

A Toponimia de Marín do filólogo, profesor e investigador Elixio Rivas sitúa a orixe da palabra Champás no latín ‘campus’, de campiña. No tempo que Rivas pasou facendo o inmenso traballo -valla a redundancia- de campo, visitando toda a xeografía marinense e recollendo milleiros de palabras, xa se refería a Champás como un lugar “con mucho tojo y breves retazos de campiña natural”, cita na súa tese de doutoramento, explicando que se trataba dun terreo moi húmido.

Patrimonio cultural e natural van da man. E nunha estación tan vistosa coma o outono, na que abrolla a auga dos mananciais, agroman os cogumelos e o arborado autóctono que aínda perdura agasállanos con cambiantes tonalidades cromáticas, cómpre gozar das belezas da natureza. 

Russula en Champás

Russula

Trametes versicolor en Champás

Trametes versicolor

Ramaria en Champás

Ramaria

Clathrus en Champás

Clathrus

 

Publicado por: MontePituco | 08/11/2019

TRALA CORTA A MATARRASA, A REFORESTACIÓN

Reforestación trala corta a matarrasa

Non se cumpriron an absoluto as -máis que expectativas- recomendacións do voceiro da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo, Cándido Martínez, quen na recente Andaina polo Monte Pituco ao solpor, ao comprobar sobre o terreo a desfeita da tala a matarrasa realizada pola Comunidade de Montes de San Xián durante o pasado verán, amosouse partidario de que o solo se rexenerase de forma natural e a matogueira fose ocupando novamente o espazo. Porque así eran antano o Pornedo e a maior parte dos montes da bisbarra, antes de que a praga do eucalipto invadise o país nunha estratexia absolutamente errada dende o punto de vista ecolóxico, mais cargada de intersees económicos.

“…Pasan por ser ecosistemas propios de gran valor ecolóxico debido a súa rica biodiversidade faunística e florística e pola súa función reguladora e rexeneradora dos seus solos pedregosos e ácedos. A interacción destes ecosistemas polas causas citadas, está a provocar erosión do terreo, perda de capa vexetal, soterros, ruídos, contaminación atmosférica, verquidos de lixo, introducción de vexetación alóctona, e nos monocultivos forestais (eucalipto e piñeiro), por engadido, degradación a medio-longo prazo, nun proceso de varios anos donde ás árbores crecen ata cubrir totalmente o terreo, eliminando e modificando a vexetación orixinaria por exceso de competitividade pola luz, auga e nutrientes, pola cantidade de biomasa caída dende os seus talos e ramas sobre o solo que inhiben que o mato poida crecer ao seu abeiro e cabe tamén a posibilidade por causa da utilización de agrotóxicos para acelerar a súa desaparición” (Luita Verde, xullo de 2007 no diario dixital Vieiros)

Centos de regos paralelos furan agora o Pornedo, sen que a Comunidade de Montes teña exposto en asemblea que perspectivas de futuro trazaría hipoteticamente o Plan de Ordenación nesta parte do monte veciñal. A única ocasión na que se falou dese documento nada se dixo sobre o Pornedo, coa suposta excusa de que o PXOM tíñao clasificado como solo industrial. Dende hai dous anos, senllas sentenzas do TSXG obrigan a Xunta e o Concello de Marín a retirar o proxecto urbanístico ilegal que se cernía sobre o ‘balcón da ría’, mais a Comunidade de Montes non presentou neste tempo ningunha medida sobre a xestión deste espazo.

Mais está claro: a directiva quedou sen o suculento botín da especulación; toca expremer o zume do Pornedo para a industria madeireira. A diferenza doutras comunidades próximas onde se practica unha clara aposta polas especies autóctonas que xeran valor engadido -velaí a función multifuncional tan importante- alén da súa madeira, a través da produción de froitos, en San Xián segue imperando a estreitez de miras: máis especies pirófitas, nula defensa do patrimonio cultural, ausencia de sensibilidade polo valor paisaxístico deste enclave privilexiado.

Publicado por: MontePituco | 26/10/2019

III XORNADAS DE PATRIMONIO, NA PRENSA

Diario, 26 outubro 2019

Jornadas de puesta en valor del patrimonio de San Xián

El colectivo Monte Pituco programa para los días 15 y 16 de noviembre una ‘barferencia y una andaina dedicadas al legado del maestro Carlos Paratcha Vázquez

III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián

MONTE PITUCO ORGANIZA EN NOVEMBRO AS III XORNADAS POLA PROTECCIÓN E POSTA EN VALOR DO PATRIMONIO DE SAN XIÁN

Presentaranse as imaxes destacadas no II Certame Fotográfico ‘O balcón da ría’, no que se pode participar ata o día 10 do vindeiro mes

O colectivo Monte Pituco celebrará os días 15 e 16 de novembro as ‘III Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián’, dedicadas ao legado do mestre marinense -e experto en arqueoloxía- Carlos Paratcha Vázquez. A primeira sesión será o venres 15 ás 20:30 horas na Adega A Capeleira, coa participación do doutor José Casal e do arqueólogo Antonio de la Peña nunha ‘barferencia’ na que se trazará o perfil biográfico de Paratcha. Trala homenaxe, ao día seguinte, sábado 16, co gallo do Día Mundial do Patrimonio Cultural, realizarase unha andaina a partir das 10:00 horas dende a arboreda do Monte Pituco, para visitar varios xacementos que descubriu, como os conxuntos rupestres do Pornedo, A Carrasca e Champás.

Coetáneo de persoeiros tan relevantes como o historiador marinense Antonio Blanco Freijeiro, os que foran director e secretario do Museo Provincial de Pontevedra, Xosé Filgueira Valderde e Alfredo García Alén, o arqueólogo Ramón Sobrino Lorenzo-Ruza e o lingüista e etnógrafo Elixio Rivas, Carlos Paratcha dedicou boa parte da súa vida a investigar e dar a coñecer vestixios prehistóricos non só de Marín, senón tamén de localidades como Campo Lameiro e Moraña.

Malia a súa valiosa e incuestionable achega á historia e á cultura local, fundamentalmente entre os anos 50 e 60 do século pasado, trátase dunha figura inxustamente descoñecida na vila marinense, onde cómpre que as institucións públicas impulsen un merecido recoñecemento ao seu labor.

A posta en marcha destas Xornadas xurdiuen 2017 pola necesidade de animar á veciñanza a coñecer, aprezar e defender o importante patrimonio cultural e arqueolóxico que posúe San Xián, a parroquia coa maior densidade e diversidade de gravados prehistóricos -algúns de recente decubrimento- non só do Concello de Marín, senón da bisbarra do Morrazo. Na primeira edición, o experto en patrimonio, investigador e divulgador Antonio Costa presentou a súa experiencia na posta en práctica da técnica da reconstitución dixital 3D aplicada aos petróglifos de San Xián. O pasado ano, os protagonistas foron os letrados do equipo xurídico que logrou dúas sentenzas firmes do TSXG obrigando o Concello de Marín e a Xunta a anular o polígono industrial que proxectaran no Monte Pituco.

II Certame Fotográfico 'O balcón da ría'

CERTAME FOTOGRÁFICO

No marco destas Xornadas pola protección e posta en valor do patrimonio de San Xián, o colectivo Monte Pituco volveu convocar por segundo ano o Certame Fotográfico ‘O balcón da ría’. A participación consiste en tomar imaxes do Monte Pituco e dos arredores, e compartilas nas redes sociais etiquetando en Instagram o perfil “obalcondaria” ou en Facebook a páxina “Salvemos o Monte Pituco (Pornedo)”. Admitiranse fotografías da paisaxe, da flora e da fauna, dos mananciais, dos xacementos arqueolóxicos, dos sendeiros e doutros elementos que realcen o valor visual, natural e cultural da zona, acompañándoas cun breve texto descritivo.

O venres 15 de novembro, ao remate da ‘barferencia’ de José Casal e Antonio de la Peña na Adega A Capeleira, entregaranse agasallos ás autoras e autores das imaxes máis valoradas. O prazo para achegar instantáneas permanecerá aberto ata o domingo 10 de novembro.

Publicado por: MontePituco | 23/10/2019

PRESENTACIÓN EN MARÍN DE “ÁRBORES QUE NON ARDEN”

"Árbores que non arden"
Este venres, 25 de outubro, os integrantes do Proxecto Batefogo Paula Lubián e Miguel Pardellas presentarán en Marín o libro “Árbores que non arden. As mulleres na prevención dos incendios forestais“, publicado por Catroventos Editora. Organizado coa colaboración do colectivo feminista Zeivas e do Ateneo Santa Cecilia, o encontro realizarase no local do Ateneo ás 20:00 horas. Trátase dunha obra colectiva na que mulleres de distintas disciplinas reflexionan sobre o papel das propias mulleres na xestión do territorio e na prevención de incendios forestais.
"Árbores que non arden"

Dende hai décadas, os lumes forestais veñen sendo unha lacra que cada ano asola os montes e a vexetación da nosa terra. Un tema que preocupa moito a toda a sociedade, tal e como se reflicte no grande interés arredor da película de Oliver Laxe “O que arde” ou nas manifestacións que a mocidade está a protagonizar na defensa do clima e do planeta.

Concibido para abordar a problemática do lume en Galicia, Batefogo é un proxecto de intervención social que pretende compaxinar de forma eficaz a prevención dos lumes coa dinamización económica e social do medio rural. O equipo está formado pola enxeñeira agrónoma Celsa González Ogando, os licenciados en Ciencias Ambientais Paula Lubián Fernández e Miguel Pardellas Santiago, e o asesor especialista en cooperativas Brais Pérez Gómez.

Comezaron traballando nun proxecto piloto desenvolvido en 2016 no Concello de Manzaneda e na Comarca do Barbanza, Porto do Son, Ribeira, Boiro e Pobra do Caramiñal. Tamén colaboraron na realización de iniciativas puntuais con asociacións e comunidades de montes en Teo, Ponteareas, Lugo, Marín, Chandrexa de Queixa, Chantada e Compostela.

“Árbores que non arden. As mulleres na prevención de incendios forestais” xurdiu para dar resposta a algunha das preguntas -e mesmo formular novos interrogantes- que contribúan a implicar cada vez máis persoas, colectivos e entidades na prevención dos lumes forestais; mais tamén abordando esta problemática en clave historia, dende a socioloxía, as ciencias ambientais e a ecoloxía, o urbanismo ou a economía. Todo isto cunha perspectiva de xénero.

[Comunicado do equipo Batefogo]

Publicado por: MontePituco | 20/10/2019

EN COMPOSTELA, APOIANDO O FUTURO DOS NOSOS MONTES

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Solidarizándonos en Compostela cos colectivos convocantes da manifestación “Por un monte galego con futuro”, contra a eucaliptización que beneficia a Ence a costa de empobrecer o solo e de contaminar as augas e o aire; solidarizándonos con quen defende os montes de Mos, de Catasós, de Touro… contra os emporios que pretenden arrasar e mercantilizar o territorio.

Fomos quen de frear unha todopoderosa Xunta e opseudopoderoso Concello de Marín que pretendían construir ilegalmente un polígono industrial no ‘balcón da ría’; somos o exemplo de que con argumentos firmes e irrebatibles e con moito tesón, pódese vencer a Goliat.

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

 

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Manifestación en Compostela "Por un monte galego con futuro"

Publicado por: MontePituco | 19/10/2019

POR UN MONTE CON FUTURO

Por un monte galego con futuro

MANIFESTO:

No actual contexto de mudanza climática o papel dos ecosistemas forestais vai resultar chave para mitigar os efectos do quecemento global, mais, non só como reservorios de carbono, tamén como fornecedores de servizos ecosistémicos, como o mantemento da biodiversidade, a regulación do ciclo da auga, a fertilidade do solo, a capacidade de purificación da auga e do ar, a loita contra a erosión, etc.

Porén, no recente borrador da Estratexia Galega contra o Cambio Climático só interesa fixar máis carbono en máis madeira o máis rápido posíbel, o que potenciará o cultivo do eucalipto e doutras especies de crecemento rápido. A repoboación con estas especies tamén se ve favorecida polo Decreto 163/2014 do Estado español para a compensación e absorción de dióxido de carbono. Por outra banda, o recente informe do IPBES (Panel Internacional para a Diversidade Biolóxica, UNESCO) cifra en 290 millóns de hectáreas a superficie de bosques naturais perdidos no planeta entre 1990 e 2015, e en 110 millóns de ha o aumento das plantacións forestais no mesmo período.

Mais, unha plantación forestal non pode ser considerada un bosque, e menos se se trata de especies invasoras e de crecemento rápido que, como os eucaliptos, empobrecen o solo e diminúen a biodiversidade. Nin sequera contribúen a fixar carbono neto ao favorecer as cortas en ciclos curtos para queimar en plantas industriais de biomasa.

Tampouco debemos esquecer que o uso principal do eucalipto cortado no país é o da súa transformación en pasta de papel na fábrica de Lourizán (Pontevedra), un proceso industrial que provoca que todo o CO2 previamente absorbido polas árbores sexa devolto incrementado á atmosfera, dando como resultado un efecto potenciador do proceso da mudanza climática. Malia a todo, o Plano Forestal que se está a tramitar pola Xunta promove a ocupación de 35.000 ha máis de eucalipto sobre un exceso de 300.000 Ha con respecto á planificación anterior.

Consideramos que as Administracións galega e estatal deben apostar por unha planificación para o monte galego que teña en conta o actual contexto de perda acelerada de biodiversidade e dos efectos do cambio climático, pero que non debe utilizar este como escusa para seguir potenciando as repoboacións con eucaliptos e outras especies invasoras.

Na posta en valor do monte, de xeito multifuncional e sustentábel, ten incidencia a estrutura da súa titularidade. Recomendacións da FAO e da mesma Unión Europea indican que hai que camiñar cara a unha tenencia máis xusta destas terras e cara á devolución destas ás colectividades locais. En Galiza existe unha titularidade que xa cumpre estes preceptos, que son os montes veciñais en man común. Mais, o que fai o Partido Popular con este tipo de titularidade do monte é proceder á súa privatización.

Neste senso, pedimos a anulación da actual proposta de revisión do Plan Forestal de Galiza e a elaboración dun novo documento que parta de información actualizada sobre a situación do monte galego, dunha participación equilibrada de todos os axentes sociais, e que siga como principios reitores a diversidade de hábitats e especies, a multifuncionalidade de usos, o fomento do arborado autóctono, o mantemento dos servizos ecosistémicos, a non privatización dos montes veciñais, a creación de emprego e a sustentabilidade económica e social.

A continuación, as entidades asinantes deste documento concretamos algunhas das medidas máis necesarias de cara á planificación do futuro do monte galego:

*Sobre masas forestais de eucaliptos e outras especies exóticas invasoras

● Moratoria indefinida para novos plantíos de Eucalyptus e prohibición na RGEP (Rede Galega de Espazos Protexidos).

● Prohibición das novas plantacións de Eucalyptus nitens e de repoboacións con robinias, acacias, Pawlonia e bambús, e outras especies invasoras. Erradicación destas na RGEP.

● Programa de Redución Progresiva da superficie ocupada por eucaliptos e doutras especies exóticas invasoras presentes no monte galego: robinias, ailantos, cortaderias, calas, ortensias, bambús, crocosmias, etc.

● Programa de eliminación das plantacións ilegais en terras agrarias e bosques autóctonos.

● Modificación do “Decreto 163/2014 para a compensación e absorción de dióxido de carbono a través de masas forestais” para: excluír as masas de eucalipto e doutras especies exótica invasoras como sumidoiros de carbono; evitar as repoboacións forestais sobre terreos queimados; limitar as quendas de corta a un mínimo de 30 anos e introducir variantes de carácter social e ambiental na valoración dos proxectos. Sobre aproveitamentosforestais e peche do ciclo produtivo

● Promoción do ciclo completo da transformación da madeira en Galiza.

● Recuperación do tecido industrial dedicado aos distintos aproveitamentos forestais.

● Investimento na promoción da produción de madeira de calidade e doutros produtos do monte.

● Apoio á investigación para unha industria forestal integral e sustentable.

● Fomento do aproveitamento da biomasa forestal só residual.

● Fomento da silvicultura con madeiras de calidade.

● Prohibición dos cultivos enerxéticos.

*Sobre biodiversidade

● Realización urxente do Inventario de masas de frondosas autóctonas, pendente desde 1992, e incentivos para a súa conservación e ampliación.

● Establecer unha reserva ecolóxica do 30% para bosque nativo en plantacións forestais.

● Agardar á publicación do V Inventario Forestal (IFN5) -a piques de ser publicado- para a elaboración dunha nova revisión do Plan Forestal.

● Creación de bancos de xermoplasma ou de sementes das diferentes especies autóctonas, procurando, no posible, unha boa representatividade das especies e da súa variabilidade xenética en cada zona.

● Axudas directas e exencións fiscais para o mantemento dos bosques autóctonos, mesmo con fins non produtivas, a produción ecolóxica e o aproveitamento multifuncional dos montes.

● Programa de divulgación e educación sobre especies autóctonas e do seu valor ecosistémico, económico e social.

● O cumprimento estrito por parte da Administración pública das funcións de custodia, vixilancia e policía que lle outorga a normativa vixente.

*Sobre lumes forestais

● Creación dunha lei de ordenación dos usos das terras que favoreza a multifuncionalidade do monte e, por tanto, a súa prevención fronte os incendios forestais.

● Promoción do pastoreo e a gandería extensiva como elemento natural de roza e prevención de incendios.

● Recuperación dos 100 m de anchura para as redes secundarias de xestión da biomasa na loita contra os lumes, favorecendo alternativas multifuncionais para estas franxas de seguridade.

● A xestión da biomasa nas franxas secundarias e terciarias farase con recursos públicos, agás nos casos nos que os/as titulares das vivendas construísen estes inmobles fóra do ordenamento xurídico.

● Ruptura das masas monoespecíficas con faixas de separación de 100 m por cada 50 ha de eucaliptos, e de 50 m por cada 50 ha de piñeiros.

● Incremento das distancias das plantacións forestais a terras de cultivo, ríos, zonas habitadas, vías de comunicación, etc.

● Perímetro de exclusión de 25 m das plantacións forestais aos xacementos arqueolóxicos, e nos seguintes 25 metros un marco mínimo de plantación de 6×6 arredor destes elementos.

● Os Plans de prevención de incendios deben elaborarse a nivel de Distrito, facendo os Concellos as adaptaciónsterritoriais necesarias.

● O PLADIGA será de carácter anual e aprobarase no último trimestre do ano anterior ao de aplicación. Deberá establecer obxectivos claros de prevención dos incendios forestais.

● Creación dun único servizo público, profesional e adecuadamente formado de prevención e extinción de incendios.

*Sobre a titularidade, xestión e ordenación do monte

● Nova lei de montes veciñais en man común que reforce o carácter xermánico da titularidade veciñal.

● Devolución da xestión dos montes veciñais consorciados e/ou conveniados á veciñanza comuneira sen carga económica. De existir esta carga, sería achacábel á Administración forestal dado que foi ela a que xestionou estes montes.

● Potenciar a mobilidade de terras abandonadas a través do Banco de Terras, como ferramenta de acceso á terra para o desenvolvemento de actividades agrarias, principalmente por persoas labregas. No caso dos terreos de MVMC, o alugueiro non poderá ter duración nen uso que comprometan a titularidade e recuperación dos mesmos pola veciñanza comuneira.

● Incremento da xestión pública dos montes con fins conservacionistas. Nos MVMC este incremento levarase adiante baixo convenios con comunidades de montes e fórmulas de coxestión. ● Exención, debido ás características do territorio forestal galego, da obriga de contar cun instrumento de ordenación de montes para as parcelas particulares de superficie igual ou inferior a 1 Ha; eliminando, por tanto, a adhesión a modelos silvícolas. En todo caso, estas parcelas deberán adaptarse ás directrices marcadas nos PORF (Plans de Ordenamento dos Recursos Forestais).

● Retirada das comunidades de montes como suxeito pasivo no Imposto sobre Sociedades e elaboración, desde Galiza, dunha fiscalidade axustada á figura e ás funcións dos montes veciñais.

● Pulo a fórmulas que favorezan unha xestión colectiva do monte máis democrática e social

Publicado por: MontePituco | 18/10/2019

DÍA DA PROTECCIÓN DA NATUREZA

Val do Pornedo

Neste 18 de outubro, Día Mundial de Protección da Natureza, reivindicando o noso labor arduo e altruista a prol da conservación do ‘balcón da ría’.

Loitamos e gañamos!

Publicado por: MontePituco | 11/10/2019

ASÍ FOI A ANDAINA POLO MONTE PITUCO AO SOLPOR (e IV)

p1

Parada nos petróglifos de Pinal de Caeiro. Foto: C. Martínez

ml2

Parada para admirar a paisaxe no camiño cara á Fonte das Pulgas. Foto: M. López

Flora e fauna do outono no Monte Pornedo. Fotos: C. Martínez

p7

Mámoa de Sete Camiños. Foto: C. Martínez

Petróglifos de Sete Camiños

p9

Entre Sete Camiños e O Pornedo: Foto: C. Martínez

ml5

p10

Fin da andaina no conxunto rupestre do Pornedo. Fotos: M. López e C. Martínez

Con esta última escolma de imaxes remata o repaso á recente Andaina polo Monte Pituco ao solpor. Dende a Asociación Monte Pituco agradecemos a asistencia respectuosa, o entusiasmo das persoas -pequenos e maiores- que acudiron a este novo encontro arredor da natureza, do patrimonio e da paisaxe, involucrándose intensamente nas dinámicas de participación propostas: a recollida do lixo atopado durante o itinerario, a sementeira de landras ao longo do camiño, e a toma de fotografías coas que nutrir tanto as redes sociais como esta serie de artigos da bitácora do ‘balcón da ría’. Esta nova entrega foi posible grazas ao fermoso material gráfico achegado por María López -un gran apoio deste pequeno colectivo cuxo maior capital son as amizades forxadas neste tempo- e por Cándido Martínez, da entidade ecoloxista Luita Verde e da Plataforma en Defensa dos Montes do Morrazo. Moitas grazas pola vosa valiosa colaboración, así como a Antonio Costa, Gloria BC, Sandra Pesqueira, Andrea Bernárdez, Laura Freire e José Manuel Domínguez, artífices das imaxes precedentes.

O II Certame Fotográfico ‘O Balcón da Ría’ continuará recepcionando fotografías ata o venres 8 de novembro. As persoas interesadas poden sumarse a esta iniciativa visitando o Monte Pituco, tomando imaxes do espazo e compartíndoas nas redes sociais: en Facebook etiquetando a páxina ‘Salvemos o Monte Pituco (Pornedo)‘; en Instagram etiquetando @obalcondaria. Non se trata dun concurso competitivo ni ten dotación económica. Un xurado designado pola organización distinguirá tres imaxes, que recibirán un agasallo no marco das III Xornadas pola protección e defensa do patrimonio de San Xián, os días 15 e 16 de novembro.

O venres 15 pola tarde celebrarase unha charla e o sábado 16 -Día Mundial do Patrimonio- pola mañá haberá un roteiro. Informarase proximamente dos detalles do programa.

 

Older Posts »

Categorías